Jurisprudence studies and cultural law

Jurisprudence studies and cultural law

Delineating the Jurisprudential Boundaries of Social Media Filtering: From Legitimacy to Applications, with Emphasis on Governmental Rulings and Citizens’ Privacy

Document Type : Original Article

Authors
behjat sadat ghaffarian 1
ali vaez tabasi 2
somayeh sadeghi 3
1 Ph.D. Candidate, Department of Fiqh and Fundamentals of Law, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran. Email: 0945203055@iau. ac.ir
2 Assistant Professor, Department of Fiqh and Fundamentals of Law, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran. (Corresponding Author). Email: vaez5398@mshdiau.ir
3 Assistant Professor, Department of Fiqh and Fundamentals of Law, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran. Email: Sadeghi61@iau.ac.ir
10.22034/cjls.2026.2074910.1075
Abstract
Upon accepting the basic principle of the legitimacy of filtering as one of the instruments of governance within the framework of governmental rulings (ahkam hokoomati), the fundamental and often overlooked question arises: what are the permissible scope and examples of exercising this sovereign right? This study, adopting an analytical-descriptive method and grounded in Imami jurisprudence, seeks to move beyond the general proof of legitimacy and instead determine the criteria and precisely outline the specific categories of content subject to filtering based on Islamic legal principles. To achieve this, principles such as Nafy al-Sabil (denial of dominance by non-believers), prohibition of preserving misleading writings, public interest, no harm principle (la darar), and the principle of prioritization between more and less important matters (aham wa mohem) are analyzed not merely as proofs of legitimacy but as measuring frameworks for identifying prohibited content. Findings indicate that each principle covers a defined spectrum of content—from national and military security threats (Nafy al-Sabil) to systematic promotion of atheism and moral corruption (misleading writings)—and, conversely, delineates boundaries of exclusion (such as non-destructive criticism or neutral scientific information). In contrast, the principle of prohibition against violating privacy, itself firmly rooted in strong religious evidences, emerges as the most significant limitation on the exercise of filtering authority. Ultimately, the study presents a hierarchical and multi-criteria model that, by integrating jurisprudential principles with the right to privacy, identifies cases where filtering is absolutely necessary, where alternative minimal interventions (such as age rating or content labeling) suffice, and where governmental interference is not permitted at all. This model underscores the necessity of enacting clear, objective, and supervisable legislation as the only practical path toward achieving this jurisprudential–legal balance.
Keywords
Governmental Ruling, Privacy, Cyberspace, Filtering, Citizens&‌‌rsquo
Rights
- قرآن کریم.
1. ابن بابویه، محمدبن‌علی (شیخ صدوق) (1413ق). من لایحضره الفقیه (جلد 4). قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
2. آخوند خراسانی، محمد کاظم (1430ق). کفایه الاصول (جلد 3). قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
3. اردبیلی، محمد علی (1386). حقوق جزای عمومی (جلد 2). تهران: میزان.
4. آزادی، جواد (1398). امنیت سایبری یا امنیت فضای مجازی. تهران: دانشگاه امام صادق (علیه السلام).
5. آقابابایی، حسین (1396). حریم خصوصی در حقوق کیفری اسلام. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
6. امامی، سید حسن (1335). حقوق مدنی (جلد ۱). تهران: اسلامیه.
7. بجنوردی، سیدمحمد (1400). قواعد فقه (جلد 1). تهران: مجد.
8. جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۸). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. بازیابی‌شده از https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution
9. جمهوری اسلامی ایران (۱۳۷۵). قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده). بازیابی‌شده از https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92683
10. جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۲). قانون آیین دادرسی کیفری. بازیابی‌شده از https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/93219
11. حر عاملی، محمد بن حسن(الشیخ حرّ العاملی) (1412ق). وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه (جلد ۱۷). قم: انتشارات مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
12. حسین نژاد، سیدمجتبی (1396). تحلیل و بررسی فقهی اجرای فیلترینگ در فضای مجازی. نشریه پژوهشی حکومت اسلامی، دوره 22، شماره2 ، صص 27-56.
13. دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. (بی‌تا). بازیابی‌شده از https://www.khamenei.ir
14. دهخدا، علی اکبر (1377). لغت نامه دهخدا (جلد ۱۹). تهران: موسسه انتشارات وچاپ دانشگاه تهران.
15. سرحدی، کاظم و محسن طاهری (13۹۹). جستاری در اعمال نظارت مطلوب بر انتشار صوت و تصویر در فضای مجازی از منظر حقوقی. فصلنامه حقوق اداری، دوره ۸، شماره ۲۵، صص 139-160.
https://qjal.smtc.ac.ir/article-1-775-fa.html
16. صدر، محمد باقر (1406ق). دروس فی علم اصول (جلد ۱).  بیروت: دار الکتاب اللبنانی.
17. طلوعی، محمد (1384). تاریخچه اینترنت. تهران: قدیانی.
18. عباسیان، کوروش، سیدعلیرضا افشانی و حسین اسلامی (1398). چالش‌های مرتبط با نقش دولت در فضای مجازی، ارائه یک نظریه زمینه‌ای. نشریه پرستار و پزشک در رزم، دوره ۷، شماره ۲۲، صص81-92.
19. غفاری، حسن و علی آل بویه (۱۴۰۳). حاکم اسلامی و مسئولیت اجرایی امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی. فقه و سیاست، دوره ۵، شماره ۱، صص 163-191.
https://doi.org/10.22081/ijp.2025.72252.1082
20. فاضل لنکرانى، محمد (1416ق). القواعد الفقهیة. قم: چاپخانه مهر.
21. فیروزآبادی، سیدابوالحسن و جواد احمدآبادی (1400). تحلیل پیشینه حکمرانی فضای مجازی جمهوری اسلامی ایران. نشریه دانش سیاسی، دوره ۱۶، شماره ۲، صص 563-598.
https://doi.org/10.30497/pk.2020.75410
22. کواکبیان، مصطفی (1378). مبانی مشروعیت در نظام ولایت فقیه. تهران: عروج.
23. گرجی ازندریانی، علی اکبر (1388). در تکاپوی حقوق اساسی. تهران: انتشارات جنگل.
24. محقق حلی، ابو القاسم جعفر بن حسن (بی‌تا). شرایع الاسلام (جلد 2). قم: بنیاد معارف اسلامی.
25. مطهری، مرتضی، (1388). مجموعه آثار (جلد 21). تهران: انتشارات صدرا.
26. منتظری، حسینعلی (1409ق). دراسات فی ولایة الفقیه (جلد 1). قم: تفکر.
27. امام خمینی، سید روح الله (1378). تحریر الوسیله (جلد 1). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (رحمه الله).
28. امام خمینی، سید روح‌الله (1349). ولایت فقیه. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (رحمه الله).
29. معتمدنژاد، کاظم (1388). حقوق ارتباطات. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
30. میرمحمدصادقی، حسین (1378). جرایم علیه اشخاص. تهران: میزان.
31. نائینی، میرزامحمدحسین (1376). فرائدالاصول (جلد 3). قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
32. یوسفیان، نعمت الله (1391). احکام حکومتی. قم: انتشارات زمزم هدایت.
33. نصراللهی، محمدصادق (1394). الگوی سیاست‌های فرهنگی ارتباطی حاکم بر تنظیم مقررات شیوه پالایش فضای مجازی در جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام).
Jurisprudence studies and cultural law
Volume 3, Issue 1
June 2026
Pages 31-40