مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

حقوق فرهنگی اطفال و نوجوانان در فرآیند دادرسی جرم تخریب با تأکید بر رویه قضایی دادگاه‌های تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق، دانشکده الهیات و حقوق، دانشگاه حضرت معصومه (علیها السلام)، قم، ایران. (نویسنده مسئول). رایانامه: vahid.nekoonam@gmail.com
2 کارشناسی ارشد حقوق کیفری اطفال و نوجوانان، گروه حقوق، دانشکده الهیات و حقوق، دانشگاه حضرت معصومه (علیها السلام)، قم، ایران. رایانامه: saeedehfaxri@gmail.com
چکیده
جرم تخریب، علاوه بر ابعاد کیفری متعارف، به دلیل تعرض به میراث فرهنگی، اموال عمومی و خصوصی و بسترهای حیات جمعی، همواره موردتوجه نظام‌های حقوقی بوده است. در مواجه با اطفال و نوجوانان مرتکب این جرم، رویکرد عدالت کیفری می‌بایست باملاحظۀ کامل «حقوق فرهنگی» این گروه، از جمله حق برخورداری از فرصت بازاجتماعی شدن، اصلاح و تربیت‌پذیری، و حفظ کرامت ذاتی آنان طراحی گردد. از این رو، پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تأکید بر رویه قضایی دادگاه‌های تهران، به واکاوی نحوۀ اعمال مقررات دادرسی اطفال و نوجوانان در پرونده‌های مرتبط با جرم تخریب می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد اگرچه دادگاه‌ها به‌ظاهر به عوامل رشد عقلی و شرایط خانوادگی اطفال توجه دارند، اما در عمل، فقدان چارچوبی مشخص برای حمایت از حقوق فرهنگی آنان مانند دسترسی به برنامه‌های فرهنگی تربیتی جایگزین حبس یا جبران خسارت موجب شده است تا اهداف تربیتی و اصلاحی قوانین به‌طور کامل محقق نشود. این مقاله با استناد به مبانی فقهی و اصول حقوقی حامی کودک، ضرورت تدوین «سیاست‌های جنایی افتراقی اطفال و نوجوانان» در فرآیند دادرسی با تکیه‌بر سیاست‌گذاری فرهنگی و تربیتی را مورد تأکید قرار داده و راهکارهای عملی برای نهادینه کردن حمایت از حقوق فرهنگی اطفال و نوجوانان در پرونده‌های تخریب پیشنهاد می‌نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cultural Rights of Children and Adolescents in the Criminal Proceedings of Vandalism Cases with an Emphasis on the Judicial Practice of Tehran Courts

نویسندگان English

Vahid Nekounam 1
Saeideh Fakhri 2
1 Associate Professor, Faculty of Theology and Law, Hazrat-e Masoumeh University, Qom, Iran. (Corresponding Author) Email:vahid.nekoonam@gmail.com
2 Master's degree student in juvenile criminal law, Department of Law, Faculty of Theology and Law, Hazrat-e Masoumeh University, Qom, Iran. Email: saeedehfaxri@gmail.com
چکیده English

Vandalism, in addition to its conventional criminal dimensions, has always been a matter of concern for legal systems due to its infringement upon cultural heritage, public and private property, and the foundations of collective life. In dealing with children and adolescents who commit this crime, the criminal justice approach must be designed with full consideration of their “cultural rights,” including the right to opportunities for resocialization, rehabilitation, reform, and the preservation of their inherent dignity. This study, employing a descriptive-analytical method and with an emphasis on the judicial practice of Tehran courts, explores the application of juvenile procedural rules in cases related to vandalism. The findings reveal that although courts seemingly consider factors such as intellectual maturity and family circumstances, in practice, the absence of a clear framework for protecting their cultural rights—such as access to cultural-educational programs as alternatives to imprisonment or restitution—has hindered the full realization of the rehabilitative and corrective objectives of the law. Drawing upon jurisprudential foundations and child-protective legal principles, this article highlights the necessity of formulating “differential criminal policies for children and adolescents” in judicial processes, with an emphasis on cultural and educational policymaking. It proposes practical solutions for institutionalizing the protection of the cultural rights of children and adolescents in vandalism cases.

کلیدواژه‌ها English

Cultural Rights of Children and Adolescents
Vandalism
Differential Criminal Procedure
Cultural Policymaking
Legal Culture
 
1. ایار، علی و افرا، هادی (1401). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و رفتارهای خشونت‌آمیز پسران جوان؛ موردمطالعه شهر ایلام. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، دوره 21، شماره 57، صص 55 ـ 74. https://faslname.msy.gov.ir/article_531.html
2. اسلامی، افسانه‌سادات؛ غنی‌فر، محمدحسن و آهی، قاسم (1403). اثر بخشی آموزش هوش معنوی بر وندالیسم مدرسه‌ای و پرخاشگری دانش آموزان نوجوان. مجله علوم روانشناختی، دوره 23، شماره 137، صص 169 ـ 189.
https://psychologicalscience.ir/article-1-2127-fa.pdf
3. بشری، سارا (1394). بزهکاری اطفال و نوجوانان (تأثیر آسیب‌های خانوادگی). قم: انتشارات دارالفکر.
4. بیات، شیرین و لطفعلی‌زاده، الهه (1402). مختصر جرم‌شناسی. تهران: دادبانان دانا.
5. بخارایی، احمد و شربتیان، محمدحسن (1394). تحلیل جامعه‌شناختی عوامل اثرگذار بر رفتارهای وندالیستی (مطالعه موردی: در کلان‌شهر مشهد). پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دوره 4، شماره 2، صص 21 ـ 48.
https://ssoss.ui.ac.ir/article_17132.html
6. پارسامهر، مهربان؛ سعیدی مدنی، سیدمحمدحسن و دیوبند، قائزه (1389). رابطه پیوند اجتماعی ایجاد شده توسط خانواده با خشونت میان فردی نوجوانان پسر در شهر یزد. فصلنامه خانواده پژوهی، دوره 6، شماره 1، صص 71 ـ 86.
https://jfr.sbu.ac.ir/article_97047_461587db81f84e14055259ae2cffc757.pdf
7. حضرتی صومعه، زهرا؛ اسدی، حسین و صادقیان، سیدمالک (1392). بررسی عوامل اجتماعی پدیده خشونت در بین جوانان. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، دوره 12، شماره 21، صص 43 ـ 56. https://faslname.msy.gov.ir/article_97.html
8. خسروی، هدایت؛ صبوری خسروشاهی، حبیب و کفاشی، مجید (1401). تبیین جامعه‌شناختی وندالیسم در شهر خرم‌آباد مورد مطالعه جوانان 15 تا 29 سال. جامعه‌شناختی سیاسی ایران، دوره 5، شماره 5، صص 189 ـ 208.
https://jou.spsiran.ir/article_154472.html
9. سامانیان، مصیب (1390). بررسی رفتارهای وندالیستی جوانان در استان خراسان شمالی، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد، دوره 7، شماره 29، صص 1 ـ 23.
https://journals.iau.ir/article_518087_5146707389b1e5936f9c5fa99b2fea6a.pdf
10. صفوی مقدم، سیده مریم و نوغانی، محسن (1391). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش به رفتار تخریبی (وندالیسم) در بین نوجوانان شهر مشهد. چهارمین کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، صص 1 ـ 14. https://civilica.com/doc/164823/
11. صالح، سعید؛ ادهمی، عبدالرضا و کاظمی‌پور، شهلا (1400). نقش رفتارهای اجتماعی و پیامدهای خشونت: مطالعه‌ای کیفی با رویکرد گراند تئوری. تحقیقات علوم رفتاری، دوره 19، شماره 2، صص 204 ـ 211. https://rbs.mui.ac.ir/article-1-1079-fa.pdf
12. فرید، محمدامین (1394). تخریب اموال عمومی از دیدگاه کیفری در نظام حقوقی ایران و انگلستان. تهران: خرسندی.
13. کردکریمی، امیر و روشنایی، علی (1395). مطالعه گونه‌شناسی و شیوع‌شناسی رفتارهای وندالیستی (موردمطالعه: دانش آموزان دوره متوسطه ناحیه یک همدان). دوفصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، دوره 5، شماره 9، صص 53 ـ 74.
https://csr.basu.ac.ir/article_1807_e0d426d36fc2309c34a58fdf4247cd30.pdf?lang=en
14. منجم، علیرضا؛ رشوند، فرهاد؛ موبدی، احمد و رجبی، فاطمه (1402). مروری بر وندالیسم شهری با رویکرد مدیریت شهری. فصلنامه رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، دوره 7، شماره 88، صص 1337 ـ 1346.
https://www.majournal.ir/index.php/ma/article/view/1954
15. موسوی، سیدیعقوب؛ شیری پور، مهدی؛ رفیع، ابوالفضل و موسوی، سیدرفیع (1393). بررسی عوامل وندالیسم در فضاهای عمومی شهر: نمونه موردی منطقه ده شهر تبریز. ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی، صص 1 ـ 13.https://civilica.com/doc/349551/
16. میرمحمدصادقی، حسین (1401). جرائم علیه اموال و مالکیت. تهران: میزان.
17. نظری، زهرا (1402). تحلیل آثار حقوقی جرم‌انگاری تخریب اموال. مجله پژوهش و مطالعات علوم انسانی، دوره 5، شماره 52، صص 1 ـ 12.
https://joisas.ir/downloadfilepdf/1407566667685711cf9527e
18. نجفی‌توانا، علی (1398). نابهنجاری و بزهکاری اطفال و نوجوانان. تهران: انتشارات میزان.
19. نیازی، محسن، سلیمان‌نژاد، محمد و سلیمان‌نژاد، طاهره (1400). عاملان جامعه‌پذیری و گرایش به رفتارهای پرخطر با تأکید بر نظریه یادگیری اجتماعی. پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، دوره 8، شماره 27، صص 65 ـ 95.
https://rjsw.atu.ac.ir/article_13957_608a34e5ed13cddaebf1c3010226d6bf.pdf
20. نیازی، محسن، آقابزرگی‌زاده، شیوا، حسینی‌زاده، سیدسعید و سخایی، ایوب (1399). فراتحلیل عوامل مؤثر بر وندالیسم در ایران. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات امنیت اجتماعی، دوره 11، شماره 61، صص 75 ـ 107.
https://www.sid.ir/paper/955895/fa
21. نواح، عبدالرضا و کوپایی، محمدباقر (1391). عوامل اجتماعی و شخصیتی مؤثر بر گرایش به وندالیسم (خرابکاری) در بین دانش آموزان دبیرستانی شهر اهواز. مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، دوره 4، شماره 2، صص 131 ـ 143.
https://www.magiran.com/p1532479
22. هوشیاری، داریوش؛ اسماعیلی، مهدی و کلانتری درونکلا، کیومرث (1400 الف). تحلیلی بر کنترل کیفری در مقابله با وندالیسم. پژوهشنامه حقوق کیفری، دوره 13، شماره 1، صص 289 ـ 314.
https://www.sid.ir/paper/1166239/fa
23. هوشیاری، داریوش؛ اسماعیلی، مهدی و کلانتری درونکلا، کیومرث (1400 ب). تحلیل جرم‌شناختی وندالیسم (رویکردی جامعه‌شناسی سیاسی با محوریت مطالعه موردی ایران). فصلنامه علمی جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره 4، شماره 15، صص 281 ـ 293.
https://jou.spsiran.ir/article_162891_d0f2c44dbbfcf784d22756ff1abb348a.pdf
24. هاشم‌پور، الهه (1403). وندالیسم؛ خرابکاری شهری. تهران: آرون.
25. یعقوبی، محمدعلی و محمدی‌قناتغستانی، حانیه (1403). عوامل مؤثر بر وندالیسم کودکان و نوجوانان: از منظر جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، جرم‌شناسی و ارائه راهکارهای پیشگیری از آن در حقوق کیفری ایران. تهران: سنجش و دانش.