مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

نگرش حقوق عمومی و نظریه دولت پیرامون مبدأ رسمیت مذهب در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو مرکز وکلای قوه قضائیه و دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، قم، ایران. (نویسنده مسئول). رایانامه: hosein.rezaei.ir@gmail.com
2 وکیل پایه یک کانون وکلای دادگستری مرکز و دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، حقوق عمومی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. رایانامه: ahmadii.zahra.ir@gmail.com
3 استاد تمام، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. رایانامه: ahangaran@ut.ac.ir
چکیده
تحول اساسی در اندیشه دینی ایرانی نخستین بار، با ورود اسلام به ایران روی داد. در ادامه روی کار آمدن صفویه برای دومین بار، شاکله دینی جامعه ایران را به‌کلی دگرگون کرد. این تغییر مقدمه‌ای جهت استقرار الگوی ادغام دین و دولت در ایران بود. در صفویه پادشاه خود و دولت را به‌صورت رسمی تحت سیطره مذهب تشیع قرار داد. این تجربه هم برای دولت صفوی و هم برای مذهب تشیع، رخدادی بدیع بود، چراکه نه تاریخ دولت‌ها در ایران سابقه رسمیت‌بخشی به یک دین یا مذهب را داشتند و نه تشیع تا آن لحظه در جایگاه مذهب رسمی یک دولت یا کشور قرار داشته است. در این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی به بحث و بررسی خواهیم پرداخت. در این مسیر به چند پرسش اساسی به شرح ذیل پاسخ می‌دهیم. علل و عوامل رسمیت یافتن مذهب تشیع در عصر صفویه چه بود؟ آیا وجود یک قدرت موازی برای قدرت پادشاه خطرساز نبود؟ با اعلام رسمیت مذهب تشیع، چگونه منابع قدرت در اختیار علما قرار گرفت؟ انگیزه علمای شیعه در دست‌یابی به قدرت چه بود؟ و در نهایت اینکه، نخستین تجربه از استقرار الگوی ادغام دین و دولت در ایران، چه آثاری بر نظریه دولت داشت؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Public Law Perspective and Theoretical Foundations of the Formal Recognition of Religion in Iran: A Fundamental Change in Iranian Religious Thought

نویسندگان English

Hosein Rezaei 1
Zahra Ahmadi 2
Mohammad Rasool Ahangaran 3
1 Master's degree in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law; Member of the Tehran Judiciary Lawyers Center. (Corresponding Author). Email: hosein.rezaei.ir@gmail.com
2 Master's degree in Public Law, Shahid Beheshti University, Tehran; Associate Lawyer, Central Bar Association. Email: ahmadii.zahra.ir@gmail.com
3 Full Professor and Faculty Member of the Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, University of Tehran; Registered Lawyer of the Judiciary Lawyers Center. Email: ahangaran@ut.ac.ir
چکیده English

The first significant transformation in Iranian religious thought occurred with the entry of Islam into Iran. Subsequently, the rise of the Safavid dynasty for the second time completely reshaped the Islamic framework of Iranian society. This change laid the groundwork for establishing a model of the integration of religion and state in Iran. During the Safavid period, the Shah and the government were officially brought under the dominance of Shia Islam. This experience was novel both for the Safavid state and for the Shia religion, as neither the history of Iranian governments had previously formally recognized a religion, nor was Shia Islam previously established as the official religion of a state or nation. This research employs a descriptive-analytical method to discuss and examine these issues. In this context, we aim to answer several fundamental questions: What were the causes and factors that led to the formal recognition of Shia Islam during the Safavid era? Was the existence of a parallel power to the monarchs considered a threat? How did the official recognition of Shia Islam influence the distribution of power among religious scholars? What motivated Shia scholars to pursue political authority? And ultimately, what impact did this first experience of integrating religion and state have on the theory of government?

کلیدواژه‌ها English

Cultural Rights
Official Recognition of Shi'ism
State Theory
Political Power
Totalitarianism
Theocratic Government
 1.         احمدی، نزهت (۱۳۸۸). رویا و سیاست در عصر صفوی. تهران: تاریخ ایران.
2.        الوردی، علی (۱۳۳۷). نقش وعاظ در اسلام (ترجمه محمدعلی خلیلی). تهران: مجله مانوه.
3.        پیگولوسکایا، نینا ویکتوروونا و همکاران (۱۳۶۳). تاریخ ایران: از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی (ترجمه کریم کشاورز). تهران: پیام.
4.        جعفریان، رسول (۱۳۷۷). تاریخ ایران اسلامی (جلد ۱). تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
5.        حسنی، علی‌اکبر (۱۳۷۸). نقش علمای شیعه در دربار صفوی. نشریه مجتمع آموزش عالی قم، دوره 1، شماره ۲، صص ۱۲۱–۱۵۲.
6.        حسینی استرآبادی، سید حسن بن مرتضی (۱۳۶۴). از شیخ صفی تا شاه صفی (گردآوری احسان اشراقی). تهران: انتشارات علمی.
7.        خواندمیر، غیاث‌الدین (۱۳۸۰). تاریخ حبیب السیر (ترجمه محمد دبیر سیاقی). تهران: نشر خیام.
8.        دریایی، تورج (۱۴۰۰). تاریخ ایران آکسفورد (ترجمه خشایار بهاری و محمدرضا جعفری). تهران: فرهنگ نو.
9.        راوندی، مرتضی (۱۳۵۷). تاریخ اجتماعی ایران (جلد ۳). تهران: امیرکبیر.
10.     رائین، اسماعیل (۱۳۵۷). فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران (جلد ۲). تهران: امیرکبیر.
11.      رویمر، هانس روبرت (۱۳۸۵). ایران در عصر جدید (ترجمه آذر آهنچی) تهران: دانشگاه تهران.
12.     رنجبر، محسن (۱۳۸۹). جریان‌شناسی تاریخی؛ قرائت‌ها و رویکردهای عاشورا از صفویه تا مشروطه. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
13.     زرین‌کوب، عبدالحسین (۱۳۷۸). روزگاران. تهران: سخن.
14.     ساعدی، غلامحسین (۱۴۰۱). ترس‌ولرز (مجموعه داستان). تهران: زمان.
15.     شاردن، ژان (۱۳۷۲–۱۳۷۵). سفرنامه شاردن (ترجمه اقبال یغمایی). تهران: توس.
16.     صفا، ذبیح‌الله (۱۳۹۲). تاریخ ادبیات در ایران (جلد ۱). تهران: فردوس.
17.     طباطبایی، سید جواد (1382). دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران. تهران: نگاه معاصر.
18.     فلسفی، نصرالله (۱۳۵۳). زندگانی شاه‌عباس اول (جلد ۲). تهران: نشر دانشگاه تهران.
19.     فیرحی، داود (۱۳۹۵). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: سمت.
20.    کشاورزی، بهزاد (۱۳۷۹). تشیع و قدرت در ایران. پاریس: خاوران.
21.     کمپفر، انگلبرت (۱۳۶۰). سفرنامه کمپفر (ترجمه کیکاووس جهانداری). تهران: خوارزمی.
22.    لوییس، برنارد و دیگران (۱۳۹۰). تاریخ اسلام: پژوهش دانشگاه کمبریج (ترجمه احمد آرام). تهران: امیرکبیر.
23.    لاکهارت، لارنس (۱۳۸۰). انقراض سلسله صفویه (ترجمه اسماعیل دولتشاهی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی (آموزش انقلاب اسلامی).
24.    نجفی نژاد، سعید و جدیدی، ناصر و یوسف جمالی، محمد کریم (1395). نقدی بر نظریه ادعای الوهیت شاه اسماعیل اول صفوی. پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی، دوره 49، شماره 2، صص 283-263. https://doi.org/10.22059/jhic.2018.243491.653817
25.  Jalili, Mohammad Reza (1981). Religion et revolution: L'Islam Shi'ite et L'Etat. Paris: Economica.