مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

تبارشناسی فقهی انحرافات فرهنگی مراسم عروسی در عرف ایران معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد کاکاوند 1
احسان ترکاشوند 2
سجاد ترکاشوند 3
1 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. (نویسنده مسئول). رایانامه: m.kakavand@malayeru.ac.ir
2 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. رایانامه: Torkashvand@Malayeru.ac.ir
3 دانشجوی دکتری، فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد محلات، دانشگاه آزاد اسلامی، محلات، ایران. رایانامه: kakavandm1362@gmail.com
10.22034/cjls.2025.2066669.1051
چکیده
ازدواج به عنوان یکی از اساسی‌ترین بنیان‌های جامعه در دین اسلام از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و مورد تأکید فراوان آیات و روایات قرار گرفته است. با وجود این تأکیدات، مراسم‌های عروسی در عرف ایران معاصر شاهد انحرافات متعددی است که با اصول و موازین فقه امامیه در تعارض قرار دارد. این پژوهش با هدف بررسی این انحرافات و تحلیل فقهی آن‌ها، به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که «مراسم‌های عروسی در عرف ایران معاصر از منظر فقه امامیه چه انحرافاتی را در برمی‌گیرد و حکم شرعی این انحرافات چیست؟» روش تحقیق حاضر، گردآوری اسنادی و کتابخانه‌ای به صورت توصیفی ـ تحلیلی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اعمالی چون استفاده از موسیقی لهوی و غنا، رقص‌های مختلط یا فردی که منجر به فساد شود، استعمال مشروبات الکلی و مواد مخدر، اسراف و تبذیر در برگزاری مراسم و همچنین مردم‌آزاری ناشی از سروصدای بلند و راه‌بندان‌ها، جملگی از مصادیق انحراف از آموزه‌های اسلامی در مراسم عروسی به شمار می‌روند. بر اساس ادله روایی و فقهی، این اعمال حرام بوده و موجب گناه و مسئولیت کیفری و مدنی برای مرتکبین می‌گردد. دستاورد اصلی این تحقیق، تبیین فقهی این انحرافات و تأکید بر لزوم برگزاری مراسم ازدواج مطابق با شئون اسلامی و پرهیز از اعمال حرام جهت حفظ قداست این سنت الهی است و هر چند برخی عرف‌های خاص جامعه ایران معاصر، این انحرافات را پذیرفته است. لذا ورود عقلای جامعه، قانون گذاران و مراجع تقلید برای رفع این انحرافات فرهنگی در عرف جامعه ضروری است.
کلیدواژه‌ها
مراسم عروسی، عرف جامعه، اسراف و تبذیر، انحرافات فرهنگی، سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی

عنوان مقاله English

Jurisprudential Genealogy of Cultural Deviations in Wedding Ceremonies in Contemporary Iranian Society

نویسندگان English

Mohammad Kakavand 1
Ehsan Torkashvand 2
Sajad Torkashvand 3
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Literature and Humanities, Malayer University, Malayer, Iran. (Corresponding Author). Email: m.kakavand@malayeru.ac.ir
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Literature and Humanities, Malayer University, Malayer, Iran. Email: Torkashvand@Malayeru.ac.ir
3 PhD student, Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Mahallat Branch, Islamic Azad University, Mahallat, Iran. Email: kakavandm1362@gmail.com
چکیده English

Marriage, as one of the most fundamental foundations of society, holds a special place in Islam and has been strongly emphasized in numerous Qur’anic verses and traditions. Despite these emphases, contemporary wedding ceremonies in Iranian society have witnessed multiple cultural deviations that conflict with the principles of Imamiyyah jurisprudence. This study, employing a descriptive–analytical method through documentary and library-based research, seeks to answer the central question: “What deviations exist in contemporary Iranian wedding ceremonies from the perspective of Imamiyyah jurisprudence, and what are the Islamic legal rulings regarding them?” Findings indicate that practices such as the use of frivolous and impermissible music (lahw and ghina), mixed or individual dancing leading to corruption, consumption of alcoholic beverages and narcotics, extravagance and wastefulness, as well as public disturbance caused by loud noises and traffic congestion, are all instances of deviation from Islamic teachings in wedding ceremonies. Based on narrative and jurisprudential evidence, these practices are considered haram (forbidden) and entail sin and both criminal and civil liability for the perpetrators. The main contribution of this study lies in providing a jurisprudential explanation of these deviations and emphasizing the necessity of holding marriage ceremonies in accordance with Islamic etiquette and avoiding forbidden practices to preserve the sanctity of this divine tradition. Moreover, while certain cultural customs in contemporary Iranian society have normalized such deviations, the intervention of social elites, lawmakers, and religious authorities is deemed necessary to eliminate these cultural anomalies.

کلیدواژه‌ها English

Wedding Ceremonies
Social Customs
Extravagance and Wastefulness
Cultural Deviations
Iranian&ndash
Islamic Lifestyle
 
ـ قرآن کریم.
1. ابن ابى جمهور، محمد بن على (1405 ق). عوالی اللئالی العزیزیة. قم: دار سید الشهداء للنشر.
2. ابن اثیر، مبارک (بی‌تا). النهایه فی غریب الحدیث و الاثر. قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
3. ابن ادریس حلّى، محمد بن منصور (1410 ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین.
4. ابن براج، عبد العزیز. (1406 ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین.
5. ابن فارس، احمد (1390). معجم مقاییس اللغه. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
6. ابن قدامه مقدسی (1401 ق). شرح الکبیر. قم: نشر مجمع الذخائر الإسلامیه.
7. ابن قدامه (1417 ق). المغنی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
8. ابن ماجه، محمد بن یزید (1412 ق). سنن ابن ماجه. بیروت: دارالفکر.
9. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414 ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر.
10. اداره کل مطالعات و پژوهش‌هاى ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهورى. (1370). بررسى مواد مخدر در متون اسلامى. تهران.
11. اراکى، محمد (1373 ش). استفتاءات. قم: نشر معروف.
12. امامى، سید حسن (1426 ق). حقوق مدنى. تهران: انتشارات اسلامیة.
13. ایروانى، باقر (1426 ق). دروس تمهیدیة فی القواعد الفقهیة. قم: دار الفقه للطباعة و النشر.
14. بحرانی، یوسف (1405 ق). الحدائق الناضره. قم: حوزه علمیۀ قم.
15. بروجردى، آقا حسین طباطبایى (1429 ق). منابع فقه شیعه. (ترجمه حسینیان قمى، مهدى صبورى). تهران: انتشارات فرهنگ سبز.
16. بنازاده، محمد (1403 ش). کارکرد عرف در استنباط احکام شرعی با تأکید بر نظر امام خمینی. در مجله آفاق علوم انسانی. دوره 8، شماره 85. https://www.magiran.com/p2714637
17. بهبهانى (1390). الرسائل الفقهیة. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
18. بهجت، محمد تقى (1428 ق). استفتاءات. قم: دفتر حضرت آیة الله بهجت.
19. تبریزى، جواد بن على (1390 الف). استفتاءات جدید. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
20. ــــــــــ (1390 ب). رساله احکام جوانان و نوجوانان. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
21. تمیمى مغربى، نعمان بن محمد (1385). دعائم الإسلام. قم: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام).
22. جمعى از مؤلفان (1390). مجله فقه اهل بیت (علیهم السلام) (56 جلد). قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت (علیهم السلام).
23. جوهرى، اسماعیل بن حماد (1410 ق). الصحاح ـ تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین.
24. حرّ عاملى، محمد بن حسن (1409 ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام).
25. حسینی همدانی، سید محمد حسین (1404 ق). انوار درخشان. تهران: لطفی.
26. حسینى شیرازى، سید محمد (1426 ق). الفقه السلم و السلام. بیروت: دار العلوم للتحقیق و الطباعة.
27. حکیم، محمدهادی (1424 ق). المعجم الفقهی لکتب الشیخ الطوسی. قم: موسسه دائره المعارف فقه اسلامی.
28. حلّى، مقداد بن عبد الله (بی‌تا). کنز العرفان فی فقه القرآن. قم: بی‌نا.
29. حمیرى، عبد الله بن جعفر (1413 ق). قرب الإسناد. قم: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام).
30. حمیرى، نشوان (1420 ق). شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم. بیروت: دار الفکر المعاصر.
31. خامنه‌اى، سید على بن جواد حسینى (1387). اجوبة الاستفتاءات. بیروت: دار الوسیله.
32. ــــــــــ (1424 ق). أجوبة الاستفتاءات. قم: دفتر معظم له در قم.
33. خلاف، عبدالوهاب (1996 م). علم اصول الفقه. قاهره: دار الفکر العربی.
34. خمینى، سید روح الله موسوى (1422 ق). استفتاءات. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین.
35. ــــــــــ(1424 ق). توضیح المسائل. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین.
36. ــــــــــ(1425 ق). تحریر الوسیلة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین.
37. خویی، ابوالقاسم (1390). منیه السائل. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
38. ــــــــــ(1410 ق). التنقیح (تقریرات میرزا على غروى تبریزى). قم: دارالهادى.
39. ــــــــــ(1416 ق). مصباح الفقاهه. تهران: کتابفروشی مرتضوی.
40. ــــــــــ(1416 ق). منهاج الصالحین. تهران: مرتضوی.
41. ــــــــــ(1421 ق). مستند العروة الوثقى. قم: المطبعة العلمیه.
42. دهخدا، علی اکبر (1377 ش). لغت نامه. تهران: موسسه لغت نامه.
43. راغب اصفهانی، حسین (1412 ق). المفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالعلم.
44. رامپوری، غیاث الدین (1390). غیاث اللغات. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
45. ری‌شهری، محمد (1389). میزان الحکمه. قم: موسسه علمی دارالحدیث.
46. زبیدى، سید محمد مرتضى حسینى (1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر للطباعة.
47. زرقا، مصطفی احمد (1418 ق). المدخل الفقهی العام. دمشق: دار القلم.
48. سبحانی، جعفر (1431 ق). المبسوط فی اصول الفقه. قم: موسسه امام صادق (علیه السلام).
49. سلقینی، ابراهیم (1379). المیسر فی اصول الفقه. قم: نشر آثار امام خمینی قدس سره.
50. سیفی مازندرانی، علی‌اکبر (1436 ق). بدایع البحوث فی علم الاصول. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
51. شافعی، محمد بن ادریس (1390). الام. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
52. شاه عبدالعظیمی، حسین (1363). تفسیر اثنا عشری. تهران: میقات.
53. شاهرودى، سید محمود هاشمى (1426 ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهم السلام). قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت (علیهم السلام).
54. شربیجی، خطیب (1404 ق). مغنی المحتاج. قم: نشر اسلامی.
55. شوکانى، محمد بن على (1418 ق). نیل الاوطار. بیروت: دار الکتب العلمیه.
56. شهید ثانى، زین الدین بن على (1413 ق) مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
57. شیخ صدوق، محمّد بن على (1386). علل الشرائع. قم: کتابفروشى داورى.
58. ــــــــــ(1390). خصال. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
59. ــــــــــ(1403 ق). معانی الأخبار. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین.
60. ــــــــــ(1406 ق). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دار الشریف الرضی للنشر.
61. ــــــــــ(1409 ق). من لا یحضره الفقیه. (ترجمه على اکبر و محمد غفارى). تهران: نشر صدوق.
62. شیخ مفید، محمّد بن محمد (1413 ق). المقنعة. قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید.
63. صدر، محمد باقر (1980 م). دروس فی علم الاصول. بیروت: دار الکتب اللبنانى.
64. طاهرى، حبیب الله (1418 ق). حقوق مدنى. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
65. طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم (1424 ق). العروه الوثقی. قم: نشر الاسلامی.
66. طباطبایى حکیم، سید محمد سعید (1416 ق). حواریات فقهیة. بیروت: مؤسسه المنار.
67. طبرسى، فضل بن حسن (1387). تفسیرجوامع الجامع. گروه ترجمان. مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی.
68. طبرسى، فضل بن حسن (1410 ق). المؤتلف من المختلف بین أئمة السلف. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
69. طریحى، فخر الدین (1416 ق). مجمع البحرین. تهران: کتابفروشى مرتضوى.
70. طوسى، محمد (1390). امالی. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، 1390.
71. ــــــــــ(1407 ق ـ الف). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
72. ــــــــــ(1407 ق ـ ب). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
73. عاملی، سید جواد حسینی (1419 ق). مفتاح الکرامه. قم: حوزۀ علمیۀ قم.
74. عبد الرحمان، محمود (1390). معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
75. علامه حلّى، حسن (1388). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام).
76. ــــــــــ (1420 ق). تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق(علیه السلام).
77. علیدوست، ابوالقاسم (1384). فقه و عرف. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
78. عمید، حسن (1415 ق). فرهنگ عمید. قم: بی نا.
79. غضنفری، علی (1387). زفاف. قم: نیلوفرانه.
80. فاضل هندى اصفهانى، محمد بن حسن (1416 ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین.
81. فراهیدی، عبدالرحمان الخلیل (بی تا). العین. قم: منشورات دارالهجره.
82. فیض کاشانی، ملا محسن (1406 ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امام امیر المؤمنین علی  (علیه السلام).
83. ــــــــــ(1417 ق). محجه البیضاء. قم: جامعه مدرسین.
84. ــــــــــ(1385). تفسیر الصافی (ترجمه گروهی از فضلاء). قم: نوید اسلام.
85. فیومی، احمد (1390). مصباح المنیر. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
86. قرشى، سید على اکبر (1412 ق). قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
87. قلعه جی (1390). معجم لغه الفقهاء. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
88. قمّى، شیخ عباس (1423 ق). الغایة القصوى فی ترجمة العروة الوثقى. قم: منشورات صبح پیروزى.
89. کاتوزیان، ناصر (1390 ش). حقوق خانواده. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
90. کاظمی خراسانی، محمدعلی (1376). فوائد الاصول (تقریرات خارج اصول میرزای نائینی). قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
91. کرمانشاهی، محمد (1390). خیراتیه. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
92. کلینى، محمد بن یعقوب (1407 ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
93. گلپایگانى، سید محمد رضا موسوى (1409 ق). مجمع المسائل. قم: دار القرآن الکریم.
94. گلپایگانى، لطف الله صافى (1417 ق). جامع الأحکام. قم: انتشارات حضرت معصومه(علیها السلام).
95. ــــــــــ (1424 ق). احکام نوجوانان. قم: نشر راسخون.
96. لنکرانى، محمد فاضل موحدى (1390). جامع المسائل. قم: انتشارات امیر قلم.
97. لنگرودی، محمد جعفر (1390). ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانه گنج دانش.
98. متقی هندی، علا الدین بن علی (بی تا). کنزل العمال فی سننالاقوال. بیروت: موسسه الرساله.
99. مجلسى دوم، محمد باقر (1404 ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
100. ــــــــــ (1410 ق). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسة الطبع و النشر.
101. محقق حلّى، جعفر (1412 ق). نکت النهایة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
102. محقق داماد، سیدمصطفی (1390). حقوق خانواده. قم: مرکز تحقیقات نور.
103. ــــــــــ (1391). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
104. مطهرى، شهید مرتضى (1390). فقه و حقوق. تهران: صدرا.
105. مطیعی، محمد بخیت (1413 ق). سلم الوصول. قم: حوزۀ علمیه قم.
106. مقدس اردبیلی، احمد (1390). مجمع الفائد فی شرح ارشاد الاذهان. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
107. مکارم شیرازی، ناصر (1427 ق). دایرة المعارف فقه مقارن. قم: مدرسه الامام على بن ابى‌طالب (علیه السلام).
108. ــــــــــ(1427 ق). استفتاءات جدید. قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب (علیه السلام).
109. ــــــــــ(1427 ق). بحوث فقهیة هامة. قم: انتشارات مدرسة الإمام علی (علیه السلام).
110. ــــــــــ(1428 ق). احکام بانوان. قم: انتشارات مدرسه امام على (علیه السلام).
111. منتظرى نجف‌آبادى، حسین على (1390). رساله استفتاءات. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
112. منتظرى نجف‌آبادى، حسین على (1417 ق). نظام الحکم فی الإسلام. قم: نشر سرایى.
113. نجفی، محمد حسن (1404 ق). جواهرالکلام. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
114. نراقی، احمد (1390 ق). مستندالشیعه. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
115. ــــــــــ (1417 ق). عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
116. نورى، میرزا حسین (1408 ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام).
117. نووی (1412 ق). المجموع شرح المهذب. بیروت: نشر دار الفکر.
118. یزدى، محمد (1415 ق). فقه القرآن. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
مطالعات فقه و حقوق فرهنگی
دوره 2، شماره 2
مهر 1404
صفحه 33-58