مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

کیفرگذاری ترک فعل اشخاص بدون وظیفه در موارد منتهی به قتل و جرح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه، گروه فقه و اصول، سطح چهار، حوزه علمیه قم، قم، ایران(نویسنده مسئول).
2 استاد، گروه فقه و اصول، سطوح عالی حوزه علمیه قم، قم، ایران.
چکیده
یکی از مباحث چالش‌برانگیز در حقوق کیفری و فقه اسلامی، مسئله ترک فعل و مسئولیت کیفری ناشی از آن است، به‌ویژه در مواردی که ترک فعل به قتل یا جرح منتهی می‌شود. پرسش اصلی این است که آیا ترک فعل، بدون وجود تکلیف یا تعهد شرعی و قانونی، می‌تواند به‌عنوان جرم تلقی شود و مستوجب مجازات باشد یا خیر؟ این مسئله با توجه به تفاوت‌های موجود میان فعل و ترک فعل و شرایط احراز مسئولیت کیفری، اهمیت بسیاری دارد. ضرورت بررسی این مسئله از آنجا ناشی می‌شود که عدم وضوح در تعیین حدود مسئولیت کیفری در ترک فعل، می‌تواند به صدور احکام ناعادلانه یا خالی ماندن برخی جنبه‌های نظام حقوقی از پاسخگویی منجر شود. همچنین، فهم درست مقومات مسئولیت کیفری در ترک فعل، به بهبود نظام عدالت کیفری و تعیین دقیق موارد استثناء کمک می‌کند. روش تحقیق در این پژوهش مبتنی بر تحلیل نظری و تطبیقی است که با بررسی منابع فقهی و حقوقی، مفهوم ترک فعل، مقومات مسئولیت کیفری (مباشرت، سببیت و علیت) و استثنائات احتمالی آن مورد تحلیل قرارگرفته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که: 1) ترک فعل بدون وجود تعهد خاص شرعی یا قانونی جرم نیست؛ 2) در موارد ترک فعل، مقومات مباشرت، سببیت و علیت وجود ندارد و جرم به تارک فعل مستند نمی‌شود؛ 3) هرچند تارک فعل در برخی موارد گناهکار و عاصی تلقی می‌شود، اما بر اساس اشکالات وارده بر قاعده «التعزیر فی کل قبیح»، نمی‌توان او را مجرم دانست؛ بنابراین، برای جرم‌انگاری ترک فعل، وجود تعهد قانونی یا شرعی ضروری است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Criminal Liability for the Omission of Individuals Without Duty in Cases Leading to Homicide and Injury

نویسندگان English

Seyed Mohammad Mousavi 1
Mohammad Rabbani 2
Abdulmajid Gharaei 2
1 Student, Department of Jurisprudence and Principles, Level 4, Qom Seminary, Qom, Iran.
2 Professor, Department of Jurisprudence and Principles, Advanced Levels, Qom Seminary, Qom, Iran.
چکیده English

One of the challenging issues in criminal law and Islamic jurisprudence is the issue of omission of an act and the criminal liability arising from it, especially in cases where the omission of an act leads to murder or injury. The main question is whether the omission of an act, without a religious or legal obligation or obligation, can be considered a crime and be subject to punishment or not? This issue is very important considering the differences between the act and omission of an act and the conditions for establishing criminal liability. The need to examine this issue arises because the lack of clarity in determining the limits of criminal liability in omission of an act can lead to the issuance of unjust judgments or the absence of accountability in some aspects of the legal system. Also, a correct understanding of the elements of criminal liability in omission of an act helps to improve the criminal justice system and accurately determine the cases of exception. The research method in this study is based on theoretical and comparative analysis, which, by examining jurisprudential and legal sources, analyzes the concept of omission of an act, the elements of criminal liability (proximity, causality, and causality), and its possible exceptions. The results of the research show that: 1) Omission of an action without a specific religious or legal obligation is not a crime; 2) In cases of omission of an action, the elements of supervision, causality, and causality do not exist, and the crime is not attributed to the one who omits the action; 3) Although the one who omits the action is considered guilty and disobedient in some cases, based on the flaws in the rule of "al-ta'zir fi kul kubih", he cannot be considered a criminal. Therefore, for the criminalization of omission of an action, the existence of a legal or religious obligation is necessary.

کلیدواژه‌ها English

Omission of action
criminal liability
stewardship
causation
legal obligation
punishment
  1. ابن ادریس، محمد بن احمد. (1410 ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. (چاپ دوم).
  2. اردبیلی، محمدعلی. (1388). حقوق جزای عمومی، تهران: نشر میزان. (چاپ بیست و دوم).
  3. اسماعیلی، محسن. (1398). تسبیب در قتل ناشی از ترک فعل، مجله مطالعات حقوق، دوره جدید، شماره 3، صص 211 ـ 226.
  4. بدری، تحسین. (1428 ق). معجم مفردات أصول الفقه المقارن، تهران: چاپ اول.
  5. جمعی از مؤلفان. (بدون تاریخ). مجله فقه اهل بیت (علیهم السلام) (فارسی، 56 جلد)، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (علیهم السلام). (چاپ اول).
  6. جودکی، بهزاد و صادقی، محمدهادی. (1395). تحقق سنجی امکان وقوع قتل نفس به واسطه ترک فعل، پژوهش حقوق کیفری، شماره 15، صص 99 ـ 120.
  7. حاجی ده آبادی، احمد. (1391). ترک فعل به مثابه عمل کشنده، تحقیقات حقوقی، شماره 57، صص 273 ـ 314.
  8. حلّى، محقق، نجم الدین، جعفر بن حسن. (1408 ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، (4 جلد)، قم: مؤسسه اسماعیلیان، (چاپ دوم).
  9. حلی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی. (1420 ق). تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة (ط ـ الحدیثة) (6 جلد)، قم: مؤسسه امام صادق (علیه السلام). (چاپ اول).
  10. ــــــــــ . (1413 ق). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، (3 جلد)، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. (چاپ اول).
  11. حمیرى، نشوان بن سعید. (1420 ق). شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، (12 جلد)، بیروت، لبنان: دار الفکر المعاصر. (چاپ اول).
  12. خمینی، سید روح‌الله. (بی‌تا). تحریر الوسیله، (2 جلد)، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم. (چاپ اول).
  13. سبزوارى، سید عبد الأعلى. (1413 ق). مهذّب الأحکام (للسبزواری)، (30 جلد)، قم: مؤسسه المنار ـ دفتر حضرت آیة الله. (چاپ چهارم).
  14. طوسی، محمد بن حسن. (1407 ق). تهذیب الأحکام، (10 جلد)، تهران: دار الکتب الإسلامیة. (چاپ چهارم).
  15. ــــــــــ . (1387 ق). المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة. (چاپ سوم).
  16. عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن علی. (1413 ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، (15 جلد)، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة. (چاپ اول).
  17. فاضل هندی، محمد بن حسن. (1416 ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. (چاپ اول).
  18. کاشانی، حاج آقا رضا مدنی. (1408 ق). کتاب الدیات (للمدنی الکاشانی)، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. (چاپ اول).
  19. گلپایگانی، سید محمدرضا موسوی. (1412 ق). الدر المنضود فی أحکام الحدود، (3 جلد)، قم: دار القرآن الکریم. (چاپ اول).
  20. نجفی، صاحب الجواهر، محمدحسن. (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، (43 جلد)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی. (چاپ هفتم).
  21. هاشمی شاهرودی، محمود. (1426 ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهم السلام)، (5 جلد)، قم: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (علیهم السلام)، مرکز پژوهش‌های فارسی الغدیر. (چاپ اول).