مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

جواز آمیزش نامتعارف؛ خوانشی انتقادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری مطالعات زنان (حقوق زن در اسلام)، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 استادیار گروه مطالعات زنان، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
حد متیقن از جواز تمتعات جنسی به‌موجب عقد نکاح، استمتاع و آمیزش متعارف است، لکن در برخی رویکردها حکم به جواز آمیزش مقعدی شده است؛ درحالی‌که قاعده حرمت ایذاء همسر، معاشرت به معروف و روایات ناظر به آداب خلوت میان زوجین، همگی بر رفتار جنسی کرامت‌مدار اشعار دارند و جواز رفتارهای نامتعارف جنسی را ولو با رضایت همسر با تردید مواجه می‌سازند؛ چراکه به دلیل فرادستی غالب مردان، رضایت زوجه در اکثر موارد باطنی نمی‌باشد. افزون بر آن‌که مطابق اعتقاد امامیه به دلیل ابتنای احکام بر مصالح و مفاسد نفس‌الامری و قطعی بودن عوارض وطی از دُبُر، جواز این رابطه مورد تردید قرار‌می‌گیرد. ازاین‌رو با وجود برخی تعابیر در متون فقهی که انگارۀ تمکینِ مطلق را فارغ از هرگونه محدودیتی به ذهن متبادر می‌کند، فروضی که احتمال آسیب زوجه در آن رابطه وجود دارد، تحریم و تقبیح شده است. این جستار به روش توصیفی ـ تحلیلی با بهره‌گیری از روش مطالعه کتابخانه‌ای انجام شده و ضمن بررسی و تحلیل ادله مورد استناد درخصوص جواز وطی از دُبُر با اشاره به تشتّت آرا پیرامون تفسیر ادله نقلی، معتقد است که استمداد از رویکرد مقاصدی می‌تواند به خوانشی نوین از متون، در پرتو ارزش‌های بنیادینی که نص بر آن‌ها استوار است، بینجامد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Permissibility of Unconventional Intercourse; A Critical Reading

نویسندگان English

Marzieh Esmaeeli Fallah 1
Touba Shakeri Golpayegani 2
1 PHD in Women Studies, Department of Women Studies, Humanities Faculty, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Women Studies, Humanities Faculty, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

The definite limit of permissibility of sexual enjoyment according to the marriage contract is conventional enjoyment and intercourse, but in some approaches, it has been ruled that anal intercourse is permissible; While the rule of being forbidden for harming one's wife, behaving in honorable manner and the narrations regarding the norms between spouses, all of them have respect for moral sexual behavior and cast doubt on the permissibility of unconventional sexual behavior even with the wife's consent; Because due to the dominance of most of men, the wife's satisfaction in most cases is not internal. In addition, according to the belief of the Imamiyyah, the permissibility of this relationship is doubted due to the fact that the rulings are based on the factual and definite benefits and corruptions consequences of anal intercourse. This study, using a descriptive-analytical method, by using the library study method, examines and analyzes the evidences cited regarding the permissibility of anal intercourse, while pointing out the diversity of opinions about the interpretation of the narrative reasons, believes that using the purposeful approach can lead to a new reading of texts according to the fundamental values on which the text is based.

کلیدواژه‌ها English

Anal intercourse
obedience
honorable manner
unconventional
  1. آخوندخراسانی، محمدکاظم (1408). کفایه الاصول، قم: انتشارات اسلامی.
  2. آزیز، سیدمحسن؛ نیکو، محدثه (1399). نگاهی به گستره فقهی حقوقی تمکین و موارد موجه بودن عدم آن در حقوق ایران و فقه مذاهب خمسه. فقه و حقوق نوین، شماره 4، صص 87ـ 104.

https://doi.org/10.22034/jaml.2021.242834

  1. آملی، محمدتقی (1413). المکاسب و البیع (تقریرات محمدحسین نائینی)، نجف: المطبعه الحیدریه.
  2. ابن‌‌ادریس، محمد‌بن‌‌منصور (1410). السرائرالحاوی لتحریر الفتاوی، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  3. ابن‌بابویه (شیخ‌صدوق) ابوجعفرمحمد بن علی (1404). من لایحضره الفقیه، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
  4. ابن‌برّاج (قاضی) عبدالعزیز (1406). المهذب، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  5. ابوداود سجستانی، سلیمان بن اشعث (1420). سنن ابی داود، بیروت: دارالفکر.
  6. اراکی، محمدعلی (1419 ق). کتاب النکاح، قم: نورنگار.
  7. اسماعیلی‌فلاح، مرضیه؛ شاکری‌گلپایگانی، طوبی و غروی‌نائینی، نهله (1401). چالش‌های انگاره مطلق بودن تمکین زوجه: موردکاو‌ی تمکین زنان شاغل. مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب، دوره 5، شماره 2، صص 238ـ265.
  8. اشتهاردی، علی‌پناه (1417). مدارک العروه، تهران: دارالأسوه.
  9. انصاری، مسعود (1378). روانشناسی جرایم و انحرافات جنسی، تهران: اشراقی.
  10. انوری، حسن (1390). فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن.
  11. اوحدی، بهنام (1379). تمایلات و رفتارهای جنسی طبیعی و غیرطبیعی انسان، اصفهان: آتروپات.
  12. بحرانی، یوسف ‌بن ‌احمد (1405). حدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  13. بحرانی، حسین بن محمد (بی‌تا). الانوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع، قم: مجمع البحوث العلمیه.
  14. بهرامی، لیلا و توسلی، افسانه (1399). مطالعه کیفی تابوها در نارضایتی جنسی زنان متقاضی طلاق. پژوهش‌نامه‌زنان، شماره 33، صص 69ـ90.
  15. جعفری‌تبار، حسن (1387). حقوق عاشقانه علیه حقوق کامجویانه؛ گفتاری در فلسفه حقوق خانواده. مطالعات حقوق خصوصی، دوره 38، شماره 1. صص 111ـ123.
  16. حبیبی‌تبار، جواد (1395). گام به گام با حقوق خانواده (چاپ 2)، تهران: میزان.
  17. حرعاملی، محمد بن حسن (1412). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم: موسسه آل البیت لإحیاءالتراث.
  18. حسینی، سیدحسین (1420). احکام المغتربین وفقاً لفتاوی عشره من مراجع التقلید، تهران: مرکز الطباعه و‌النشر للمجمع العالمی لأهل البیت.
  19. حلّی (علامه) حسن بن ‌یوسف (1415). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، مشهد: مؤسسه‌آل‌‌البیت(علیهم‌السلام)
  20. حلّی (علامه) حسن ‌بن ‌یوسف (1387). ایضاح‌الفوائد، قم: اسماعیلیان.
  21. حلّی (علامه) حسن ‌بن ‌یوسف (1409). قواعد الاحکام فی مسائل الحلال و الحرام، تهران: استقلال.
  22. حلّی (محقق) جعفر بن حسن (1409). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: مؤسسه‌اسماعیلیان.
  23. حکت‌نیا، محمود (1390). حقوق زن و خانواده، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  24. حیدری، مرضیه (1396). بررسی روابط چندگانه میان رضایت از زندگی، رضایت زناشویی و رضایت جنسی با بهبود کیفیت زندگی زناشویی زنان متأهل شهرستان آباده. زن و جامعه، شماره 32، صص 205ـ238.
  25. خوئى، سیدابوالقاسم (1418). موسوعه الإمام الخوئى، قم: احیاءآثار الامام الخوئی.
  26. خوئی، سیدابوالقاسم (1407). کتاب النکاح، قم: مدرسه دار العلم.
  27. دژکام، محمدرضا (1388). روانشناسی اختلال‌های جنسی، تهران: پویا.
  28. راغب‌اصفهانی، حسین ‌بن محمد (1429). مفردات الفاظ القرآن (چاپ 4)، قم: طلیعه النور.
  29. رحیمی‌سجاسی، مریم؛ کلانتری، عبدالحسین و شاکری‌گلپایگانی، طوبی (1399). نقض حقوق زن در نقش همسری: مواجهه واقع‌گرایانه زنان با مسأله تضییع حقوق خود. پژوهش‌نامه زنان، دوره 11، شماره 3، صص 111ـ139.
  30. رضوان‌طلب، محمدرضا؛ موسوی‌جوردی، طیبه‌سادات (1400). بررسی و تحلیل روایات وارده پیرامون وطی غیرمتعارف. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، شماره 24، صص 115ـ142.

https://doi.org/10.22075/feqh.2019.18401.2144

  1. رملی، محمد بن ‌احمد (1404). نهایه المحتاج إلی شرح المنهاج، بیروت: دارالفکر.
  2. روحانی، سیدمحمدصادق (1412). فقه الصادق، قم: دارالکتاب.
  3. زراعت، عباس (1391). مبانی استنباط حقوق، تهران: میزان.
  4. سبحانی‌تبریزی، جعفر (بی‌تا). نظام النکاح فی الشریعه الاسلامیه الغرّاء، قم: بینا.
  5. سبزواری، سیدعبد‌الاعلی (1413 ق). مهذّب الاحکام، قم: مؤسسه‌المنار.
  6. سیدمرتضی، علی بن الحسین (1415). الانتصار فی انفرادت الامامیه، قم: انتشارات اسلامی.
  7. شاکری‌گلپایگانی، طوبی و بابازاده، زهرا (1401). تفاسیر قضایی از سوءرفتار جنسی زوج در محاکم خانواده. حقوقی دادگستری، شماره 117، صص 21ـ42.

https://doi.org/10.22106/jlj.2021.523805.3954

  1. شاکری‌گلپایگانی، طوبی و بهرامی، لیلا (1400). بازخوانی حقوق جنسی ‌زوجه ‌از منظر اصول کلان اخلاقی و حقوقی. پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده، شماره 25، صص 85ـ107. https://doi.org/10.22034/pzk.2022.6711
  2. شبیری‌زنجانی، سیدموسی (1419). کتاب نکاح، قم: مؤسسه پژوهشی رای‌پرداز.
  3. شجریان، مهدی (1400). اجتهاد عقل‌گرا و مسائل فقهی زنان. مطالعات جنسیت و خانواده، دوره 9، شماره 2، صص 11ـ33.
  4. شعربافچی‌زاده، مرضیه؛ صادقی‌فسائی، سهیلا؛ آذری، هاجر و میرخانی، عزت‌السادات (1399). تبیین حق جنسی زوجین در بستر متون فقهی و حقوقی. نشریه فرهنگی ـ تربیتی زنان و خانواده، شماره 50، صص 67ـ92.
  5. شکری، فریده و مؤمن، رقیه‌سادات (1390). نقش قاعده لاضرر در حق خودداری زن از تمکین خاص. مطالعات راهبردی زنان، شماره 51، صص 105ـ130.
  6. صادقی‌تهرانی، محمد (1386). نگرشی جدید بر حقوق بانوان در اسلام، تهران: امید فردا.
  7. ضیایی‌فر، سعید؛ فیروزی، مرتضی (1401). تبیین قبح اخلاقی روابط جنسی نامتعارف میان همسران. پژوهش‌نامه اخلاق، شماره 55، صص 99ـ 112.
  8. طباطبایی (علامه) محمدحسین (1366). المیزان. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
  9. طباطبائی حائری (صاحب ریاض) سیدعلی (1418). ریاض المسائل فی بیان الاحکام بالدلائل، قم: موسسه‌آل البیت.
  10. طباطبایی‌قمی، سیدتقی (1426). مبانی منهاج الصالحین. قم: قلم الشرق.
  11. طباطبایی‌یزدی، سیدمحمدکاظم (1423). حاشیه کتاب المکاسب، بیروت: دارالمصطفی لإحیاء التراث.
  12. طباطبائی‌‌یزدی، سیدمحمدکاظم (1419). العروه الوثقی فیما تعم به البلوی، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  13. طبرانی، سلیمان‌بن‌احمد (1415). المعجم الاوسط، قاهره: دارالحرمین.
  14. طبرسی، حسن‌بن‌فضل (1370). مکارم الاخلاق (چاپ چهارم)، قم: شریف رضی.
  15. طریحی، فخر‌الدین (1375). مجمع البحرین (تحقیق سید‌احمد حسینی)، تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء‌الآثار الجعفریه.
  16. طوسی، ابن‌حمزه (1408). الوسیله، قم: مکتبه آیه‌الله العظمی المرعشی.
  17. طوسی (شیخ الطائفه) محمد بن حسن (1387). المبسوط فی فقه الامامیه (چاپ سوم)، تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه.
  18. طوسی (شیخ الطائفه) محمد بن حسن (1407). تهذیب الاحکام فی‌شرح المقنعه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  19. طوسی (شیخ الطائفه) محمد بن حسن (1390 ق). استبصار فیما اختلف من الاخبار (تصحیح حسن موسوی)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  20. ‌عاملی جبعی (شهیدثانی) زین‌الدین بن علی (1413). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه.
  21. عاملی جبعی (شهیدثانی) زین‌الدین بن‌‌علی (1410). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه. قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه.
  22. العراقی، ابوالفضل زین‌الدین عبدالرحیم (1426). المغنی عن حمل الأسفار فی الأسفار، بیروت: دار ابن‌حزم.
  23. علم‌الهدی، سیدمرتضی (1405). رسائل (تحقیق سیدمهدی رجایی)، قم: دارالقرآن.
  24. عیاشی، محمد بن مسعود (1380). تفسیر العیاشی، تهران: المطبعه العلمیه.
  25. فاضل‌‌هندی، محمد بن حسن (1416). کشف اللّثام و الابهام عن قواعد الاحکام، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  26. فروتن، سیدکاظم؛ اخوان تقوی، محمدحسین (1390). بررسی نقش سلامت جنسی در‌خانواده ایرانی. قضاوت، شماره 71.
  27. فلاحی، احمد (1401). ممنوعیت اجتهاد در برابر نص؛ قاعده یا خوانشی صورت گرایانه از تفسیر. مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب، دوره 5، شماره 2، صص 42ـ 67.
  28. فیض‌کاشانی، محمدحسن (بی‌تا). مفاتیح الشرائع. قم: مکتبه آیه الله العظمی المرعشی.
  29. قائمی، علی (1388). نظام حیات خانواده در اسلام (چاپ 11)، تهران: انجمن اولیاء و مربیان.
  30. قرشی، علی‌اکبر (1412). قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  31. قمی، میرزا ابوالقاسم (1413). جامع الشتات فی اجوبه السؤالات، تهران: کیهان.
  32. قمی‌مشهدی، محمد (1368). تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  33. کاتوزیان، ناصر (1378). حقوق خانواده، تهران: برنا.
  34. کجباف، محمدباقر (1378). روانشناسی رفتار جنسی، تهران: روان.
  35. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب (1407). الکافی (چاپ چهارم)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  36. گرجی، ابوالقاسم (1378). بررسی تطبیقی حقوق خانواده، تهران: دانشگاه تهران.
  37. مجلسی (علامه) محمد‌باقر (1415). بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  38. مجلسی (علامه) محمدتقی (1406). روضه المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه (چاپ دوم)، قم: کوشانپور.
  39. محمدی‌نسب، مهدی و حبیبی‌تبار، جواد (1400). اختلال انحراف جنسی زوج و تأثیرآن بر لزوم تمکین زوجه. جستارهای فقهی و اصولی، دوره 7، شماره 24، صص 137ـ 164.
  40. مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی‌کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  41. مظاهری، حسین (1391). تقریرات دروس خارج فقه، کتاب النکاح، به نقل از سایت مدرسه فقاهت.
  42. معصومی، سمیرا؛ رضائیان، حمید و حسینیان، سیمین (1396). پیش‌بینی رضایت جنسی براساس الگوهای ارتباطی زوجین. مطالعات زن و خانواده، شماره 9، صص 97ـ101.
  43. مغنیه، محمدجواد (1414). فقه الامام جعفر الصادق(علیه‌السلام)، قم: انصاریان.
  44. مکارم‌شیرازی، ناصر (1424). کتاب النکاح، قم: مدرسه ‌امام علی ‌بن ابی‌طالب(علیه‌السلام)
  45. مکارم‌شیرازی، ناصر (1390). انوار الفقاهه، قم: مدرسه امام علی بن ‌ابی‌طالب(علیه‌السلام)
  46. موسوی‌بجنوردی، حسن (1419). قواعد الفقهیه، قم: نشر الهادی.
  47. موسوی‌بجنوردی، سیدمحمد و حسینی، سیده شهناز (1395). نشوز زوجه در فقه و حقوق با رویکردی برآرای امام خمینی. متین، شماره 70، صص 27ـ46.
  48. موسوی‌خمینی (امام) سیدروح‌‌الله (1390). تحریر الوسیله، قم: دار الکتب العلمیه.
  49. موسوی‌خمینی (امام) سیدروح‌‌الله (1379). صحیفه نور، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(رحمه الله).
  50. موسوی‌عاملی، سیدمحمدبن‌علی (1411). نهایه المرام فی شرح مختصر شرائع الاسلام، قم: انتشارات اسلامی.
  51. مؤمنی، عابدین؛ رستمی، سهیلا؛ احمدی، ابوبکر و سجادی، شیلان (1399). آثار مترتب بر حکم یا حق بودن تمکین در فقه مذاهب اسلامی. مطالعات ‌تقریبی مذاهب اسلامی، شماره 53، صص 5ـ21.
  52. موحد، مجید و عزیزی، طاهره (1390). مطالعه رابطه رضایتمندی جنسی زنان و تعارضات میان همسران. زن در توسعه و سیاست، شماره 33، صص 191ـ217.
  53. نائینی، میرزامحمدحسین (1373). منیه الطالب فی حاشیه المکاسب، تهران: مکتبه المحمدیه.
  54. نائینی، میرزامحمدحسین (1376). فوائد الاصول، قم: انتشارات اسلامی.
  55. نجفی (صاحب جواهر) محمدحسن (1401). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام (تصحیح سید‌ابراهیم میانجی)، تهران: المکتبه الاسلامیه.
  56. نراقی، احمد بن محمدمهدی (1392). رسائل و مسائل، تهران: نور محبت.
  57. نظری‌‌توکّلی، سعید و کراچیان‌‌ثانی، فاطمه (1397). قلمرو حقوق همسر در روابط زناشویی از منظر فقه و حقوق خانواده. مطالعات فقه و حقوق‌اسلامی، شماره 19، صص 359ـ378.
  58. نوری (محدث) میرزاحسین (1408). مستدرک الوسایل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث.
  59. هدایت‌نیا، فرج الله (1396). نشوز زوجین در فقه و نظام حقوقی ایران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  60. هدایت‌نیا، فرج الله (1397). چالش‌های خانواده‌محوری در فقه و نظام قانون‌گذاری ایران. دین و قانون، دوره 6، شماره 20، صص 66ـ84.
  61. Agnew, J (1986) , “Hazards associated with anal erotic activity”, Archives of sexual behavior, 15, 307-314.
  62. Baggaley, RF; White, RG; Boily, Mc (2010) , “HIV transmission risk through anal intercourse: systematic review, meta-analysis and implications for HIV prevention”, International journal of epidemiology, 39 (4) , 1048-1063.
  63. Gilligan, C (2010) , Preface IN: Jack, Dana C, Alisha A. (2010) Silencing the Self across Cultures: Depression and Gender in the Social World, New York: Oxford University Press.
  64. Habel, MA; Leichliter, JS; Dittus, PJ; Spicknall, IH; Aral, SO (2018) , “Heterosexual anal and oral sex in adolescents and adults in the United States, 2011-2015”, sexually transmitted diseases, 45 (12) , 775.
  65. Jack, D.C, Alisha, A (2010) , Silencing the Self across Cultures: Depression and Gender in the Social World, New York: Oxford University Press.
  66. Jack, D.C.(2011) “Reflections on the Silencing the Self Scale and Its Origins”, Psychology of Women Quarterly, 35(3) 523-529.
  67. Miles, AJ; Allen-Mersh, TG; Wastell, C (1993) , “Effect of anorecptive intercourse on anorectal function”, Journal of the Royal Society of Medicine, 86 (3) , 144-147.
  68. Seligman, M. P (1975) , Helplessness: On depression, development, and death, Sanfransisco: Freeman.