مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

چارچوب و الزامات فقهی- حقوقی حق آموزش زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سیده فاطمه فقیهی 1
فاطمه امیری 2
1 استادیار، گروه حقوق، دانشکده حقوق، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران،
2 کارشناسی ارشد حقوق بشر، دانشکده حقوق، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران.
10.22034/cjls.2024.2043456.1015
چکیده
حق آموزش، به‌ویژه برای زنان، یکی از مباحث بنیادین در حوزه حقوق بشر به شمار می‌رود که با چالش‌ها و فرصت‌های گوناگونی همراه است. زنان نه تنها به‌عنوان نیمی از جمعیت جهانی مطرح هستند، بلکه نقش تعیین‌کننده‌ای در تربیت نسل‌های آینده نیز بر عهده دارند. این مقاله با بررسی اسناد و مقررات مرتبط با حق آموزش زنان، به تحلیل چارچوب‌های قانونی و الزامات قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در زمینه فراهم‌سازی این حق پرداخته است. حق آموزش در جمهوری اسلامی ایران، از منظر دینی، باید در چارچوب‌های مشخصی اعمال شود. مقاله حاضر به بررسی دقیق این الزامات و چگونگی اجرای تعهدات دولت در خصوص آموزش زنان می‌پردازد. مطالعه اسناد و مقررات بین‌المللی و داخلی نشان می‌دهد که حق آموزش زنان تنها در قالب تعهدات سلبی یا حقوق مدنی قابل تعریف نیست؛ بلکه تحقق این حق مستلزم حمایت، حفاظت و اقدام فعال دولت‌ها است. بدون این حمایت‌ها، بسیاری از زنان قادر به بهره‌مندی از حق آموزش نخواهند بود. ماهیت دوگانه حق بر آموزش ایجاب می‌کند که صرف تمرکز بر برابری جنسیتی در آموزش کافی نباشد؛ بلکه ضروری است که نیازها و شرایط خاص زنان نیز در سیاست‌گذاری‌های آموزشی موردتوجه قرار گیرد. غفلت از این نکته می‌تواند به نادیده گرفتن تفاوت‌های جنسیتی و نیازهای ویژه زنان در حوزه آموزش منجر شود، و در نتیجه، دسترسی آنان به این حق بنیادین را محدود سازد.
کلیدواژه‌ها
حق آموزش
زنان
حقوق فرهنگی
قواعد حقوق بشر بین‌المللی

عنوان مقاله English

The Jurisprudential and Legal Framework and Requirements of Women's Right to Education

نویسندگان English

Sayyedeh Fatemah Faghihi 1
Fatemeh Amiri 2
1 Assistant Professor, Faculty of Law, Hazrat Masoumeh University, Qom, Iran, (Corresponding Author).
2 M.A. in Human Rights, Hazrat Masoumeh University, Qom, Iran.
چکیده English

 
The right to education, especially for women, is one of the fundamental issues in the field of human rights, accompanied by various challenges and opportunities. Women not only constitute half of the global population but also play a decisive role in raising future generations. This article examines the legal frameworks and constitutional requirements of the Islamic Republic of Iran regarding the provision of women's right to education by analyzing relevant documents and regulations. In the Islamic Republic of Iran, the right to education must be exercised within specific religious frameworks. This paper provides a detailed examination of these requirements and the implementation of the government's obligations concerning women's education. A review of both international and domestic documents and regulations reveals that the right to education for women cannot be defined solely as a negative obligation or a civil right. Rather, the realization of this right requires the support, protection, and proactive involvement of governments. Without such support, many women would be unable to enjoy the right to education. The dual nature of the right to education implies that a mere focus on gender equality in education is insufficient; it is essential to consider the specific needs and conditions of women in educational policymaking. Neglecting this issue may lead to overlooking gender differences and women's special needs in education, thereby limiting their access to this fundamental right.

کلیدواژه‌ها English

right to education
women
cultural rights
international human rights law

  1. ـ قرآن کریم

    1. ابن الاثیر، علی بن محمد (1970 م). أسد الغابه فی معرفه الصحابه (محقق عاشور محمد احمد، بنا محمد ابراهیم، جلد5)، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    2. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی (1415ق). الاصابه فی تمییز الصحابه (جلد5)، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    3. ابن‌بابویه، محمد بن علی، غفاری، علی‌‌اکبر (1404ق). من لایحضره الفقیه (جلد3)، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، مؤسسة النشر الإسلامی.
    4. استاماتولو، السا (1392). حق فرهنگی در حقوق بین‌الملل (ترجمه قاسم زمانی و مناسادات میرزایی)، تهران: انتشارات خرسندی.
    5. امیرخانلو، مبینا (1402). حق زن بر آموزش از منظر دیدگاه‌های متفاوت فقهی، حقوق ایران و اسناد بین‌المللی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
    6. بخش زاده، علی؛ گرمرودی ثابت، مولود و انتخابیان، عذری (1401). بررسی حق آموزش زنان در فقه و حقوق ایران و سند 2030 یونسکو. نشریه فقه و تاریخ تمدن، دوره 8، شماره 1، صص 26 ـ 34.
    7. بلاذری، ابوالحسن (1398). فتوح البلدان (مترجم رضوان محمدرضوان)، بیروت: دارالکتب العلمیه.
    8. جوادی آملی، عبدالله (1383). زن در آیینه جمال و جلال، قم: نشر اسراء.
    9. حلوانی، حسین بن محمد (1408ق). نزهة الناظر و تنبیه الخاطر (چاپ اول)، قم: مدرسة الإمام المهدی(عجّل الله تعالی فرجه).
    10. خامنه‌ای، سیدعلی (1393). تعلیم و تعلم، دسترسی در تارنمای دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای. https://khl.ink/f/29932
    11. خمینی، روح‌الله (1392). استفتائات امام خمینی(رحمه الله) (جلد 10)، تحقیق و نشر مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام.
    12. دروزه، محمد عزه (بی‌تا). المرأة فی القرآن و السنة، صیدا_لبنان: المکتبة العصریة.
    13. دیلمی، حسن بن محمد (1408ق). أعلام الدین فی صفات المؤمنین، قم: مؤسسه آل‌البیت(علیهم‌السلام).
    14. ذاکریان، مهدی (1391). جهانی‌شدن و جهان‌شمولی حقوق بشر (چاپ دوم)، تهران: مرکز مطالعات حقوق بشر انتشارات دانشگاه تهران.
    15. رفیعی، محمدتقی و دباغی، مجید. (1393). جهانی‌شدن و حقوق زنان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها. فصلنامه مطالعات راهبردی جهانی‌شدن، دوره5، شماره 14، صص 118 ـ 225.
    16. زارعی هدک، محمد (1393). حقوق بشر توسعه پایدار (چاپ دوم)، تهران: انتشارات کتاب آوا.
    17. سلگی، مریم و کریمی، سوده. (1398). سند آموزش 2030 جمهوری اسلامی ایران و حق آموزش زنان. فصلنامه فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، دوره 14، شماره 48، صص 7 ـ 37.

    https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26454955.1398.14.48.1.9

    1. شحاته، عبدالله محمود (بی‌تا). المرأة فی الإسلام بین الماضی و الحاضر، مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
    2. عظیم‌‌زاده اردبیلی و فائزه؛ خسروی، لیلا (1388). مطالعه تطبیقی حقوق زنان از منظر اسلام و غرب، تهران: انتشارات مرکز امور زنان و خانواده.
    3. علاسوند، فریبا (1390). زن در اسلام، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان مرکز، مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران.
    4. فتاحی زاده، فتحیه (1387). زن در تاریخ و اندیشه اسلامی، قم: موسسه بوستان کتاب، مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما.
    5. فضایلی، مصطفی (1387). دادرسی عادلانه محاکمات کیفری بین‌المللی، تهران: انتشارات شهر دانش.
    6. قاری سید فاطمی، سید محمد (1381). نظریات اخلاقی در آیینه حقوق. نامه‌ی مفید، شماره 29.
    7. قاری سید فاطمی، سید محمد (1389). حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر یکم: درآمدی بر مباحث نظری، مفاهیم، مبانی قلمرو و منابع، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
    8. کریون، متیو سی.آر (1386). چشم‌اندازی به توسعه میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ترجمه حبیبی مجنده، محمد، قم: دانشگاه مفید.
    9. کسروی تبریزی، احمد (1376). تاریخ مشروطه ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
    10. کلینی، محمد بن یعقوب، مصحح غفاری، علی‌‌اکبر و آخوندی، محمد. (1363). الکافی (جلد 5)، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    11. گرجی، ابوالقاسم (1388). مقالات حقوقی (چاپ سوم، جلد 1)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    12. مجلسی، محمدباقر (1368). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(علیهم السلام) (جلد 67)، دار احیاء التراث العربی.
    13. محمدی، هاجر (1402). حق تحصیل زنان در قوانین و مقررات از منظر حقوق عمومی. مقاله ارائه شده در پنجمین کنفرانس ملی نوآوری و تحقیق در روانشناسی، حقوق و مدیریت فرهنگی.
    14. نیاورانی، صابر (1389). منزلت «حق بر آموزش» در نظام بین‌المللی حقوق بشر. مجله تحقیقات حقوقی، دوره 13، شماره 52، صص 176 ـ 201.
    15. هاشمی، سید محمد (1390). حقوق بشر و آزادی‌های اساسی (چاپ دهم)، تهران: نشر میزان.
    16. هرگفهان، بی آر (1387). مقدمه‌ای بر اصول یادگیری، ترجمه علی‌اکبر سیف، تهران: نشر دانا.
    17. (1960) Convention against Discrimination in Education. Retrieved from https://www.unesco.org
    18. (1960) Recommendation against Discrimination in Education. Retrieved from https://www.unesco.org
    19. (1962) Protocol Instituting a Conciliation and Good Offices Commission to Settle Disputes between States Parties to the Convention against Discrimination in Education. Retrieved from https://www.unesco.org
    20. (1966) Recommendation concerning the Status of Teachers. Retrieved from https://www.unesco.org
    21. (1974) Recommendation concerning Education for International Understanding, Co-operation and Peace and Education relating to Human Rights and Fundamental Freedoms. Retrieved from https://www.unesco.org
    22. (1976) Recommendation on the Development of Adult Education. Retrieved from https://www.unesco.org
    23. (1989) Convention on Technical and Vocational Education. Retrieved from https://www.unesco.org
    24. (1997) Recommendation concerning the Status of Higher-Education Teaching Personnel. Retrieved from https://www.unesco.org
    25. (2001) Revised Recommendation concerning Technical and Vocational Educatio. Retrieved from https://www.unesco.org
    26. United Nations General Assembly. (1948) Universal Declaration of Human Rights. Retrieved from https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights
    27. United Nations General Assembly. (1966) International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights. Retrieved from https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-economic-social-and-cultural-rights
    28. United Nations General Assembly. (1979) Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women. Retrieved from:

    https://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی
دوره 2، شماره 1
خرداد 1404
صفحه 114-91