مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

ساختار فقه فرهنگ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیارگروه فلسفه فقه و حقوق اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
چکیده
فقه فرهنگ به‌عنوان یکی از چهار عرصه کلان فقه در کنار فقه اجتماعی، فقه سیاسی و فقه اقتصادی، به بررسی تعامل میان احکام شرعی و پدیده‌های فرهنگی می‌پردازد. این حوزه با بهره‌گیری از اصول اجتهاد، در تلاش است تا چارچوبی نظام‌مند برای تحلیل و تنظیم مناسبات فرهنگی ارائه دهد. تاکنون ساختار فقه فرهنگ کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی ساختار فقه فرهنگ را موردمطالعه قرار می‌دهد و پیشنهاد ساختاری برای فرهنگ و زیرشاخه‌های آن دارد. ازنظر نویسنده، فقه فرهنگ دارای چهار بخش مبادی فقه فرهنگ، کلیات، قواعد فقه فرهنگ و مسائل فقه فرهنگ است و مسائل فقه فرهنگ شامل شش عنوان باورها، ارزش‌ها، گرایش‌ها، رفتارها، نمادها و فنّاوری می‌باشد. فقه فرهنگ دست‌کم دارای پنج زیرشاخه با عناوین فقه هنر، فقه ارتباطات، فقه رسانه، فقه فضای مجازی و فقه سبک زندگی است. هر یک از این فقه‌ها نیز می‌توانند زیرشاخه‌های جزئی‌تری داشته باشند. این پژوهش بر آن است تا با بررسی دقیق ساختار فقه فرهنگ، نقش آن را در هدایت تحولات اجتماعی و فرهنگی تبیین کند و ظرفیت‌های آن را برای پاسخ‌گویی به نیازهای جوامع اسلامی برجسته سازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Cultural Jurisprudence

نویسنده English

Seyed Mohammad Razi Asef Agah (Hosseini Eshkevari)
Assistant Professor, Philosophy of Jurisprudence and Law Department, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran.
چکیده English

Jurisprudence of culture, as one of the four major areas of jurisprudence, along with social jurisprudence, political jurisprudence, and economic jurisprudence, studies the interaction between religious rulings and cultural phenomena. This field, using the principles of ijtihad, is trying to provide a systematic framework for analyzing and regulating cultural relations. It is jurisprudence of culture. So far, the structure of jurisprudence of culture has been less studied. This article studies the structure of jurisprudence of culture with a descriptive and analytical method and proposes a structure for culture and its sub-branches. In the author's opinion, jurisprudence of culture has four sections: principles of jurisprudence of culture, generalities, rules of jurisprudence of culture, and issues of jurisprudence of culture, and the issues of jurisprudence of culture include six headings: beliefs, values, tendencies, behaviors, symbols, and technology. Jurisprudence of culture has at least five sub-branches with the titles of jurisprudence of art, jurisprudence of communications, jurisprudence of media, jurisprudence of space, and jurisprudence of lifestyle. Each of these jurisprudences can also have more detailed sub-branches. This research aims to explain its role in guiding social and cultural developments and highlight its capacities to respond to the needs of Islamic societies by carefully examining the structures of the jurisprudence of culture.

کلیدواژه‌ها English

Cultural jurisprudence
Jurisprudence of art
Jurisprudence of media
Jurisprudence of communications
Jurisprudence of cyberspace
Jurisprudence of lifestyle
 اراکی، محسن (1396). درس خارج. جلسه 2.
اراکی، محسن (1395). فقه نظام اقتصادی اسلامی. مجمع الفکر، شبکه اجتهاد.
اراکی، محسن (بی‌تا). همایش فقه ارتباطات. دفتر تبلیغات اسلامی، شبکه اجتهاد.
افروغ، عماد (1379). فرهنگ‌شناسی و حقوق فرهنگی. تهران: نشر فرهنگ و دانش.
الهی خراسانی، علی و عزیزی، علیرضا (1397). سبک زندگی مفهوم‌شناسی و نظریه‌ها. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
بوسلیکی (1393). مجموعه مقالات سبک و سیره اهل‌بیت در عرصه جامعه‌سازی (جلد 2)، مجمع جهانی اهل‌بیت.
بی‌نا (1394). چارچوب‌های اقدام در میز سبک زندگی (ویراست پنجم)
پایا، علی (1388). فناوری، فرهنگ و اخلاق. تهران: انتشارات فرهنگ هنر و ارتباطات.
چلپی، مسعود (1386). جامعه شناسی نظم (چاپ چهارم) تهران: نشر نی.
حسنی، ابوالحسن (1398). نظام موضوعات فقه فضای مجازی (نسخه اول) تهران: دفتر مطالعات اسلامی و ارتباطات حوزوی پژوهشکده فضای مجازی.
حسنی، محمدحسین؛ ذکایی، محمد سعید؛ طالبی، ابوتراب و انتظاری، علی (1396). مفهوم‌سازی سبک زندگی فرهنگی. جامعه پژوهی فرهنگی، دوره 8، شماره 1, صص 23ـ44.
حسینی، سید علی (1396). قواعد فقهی فرهنگ و ارتباطات. تهران: دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام).
خادمی، حمیدرضا و مسعودیان، سید مسعود (1393). هنر دینی از منظر علامه جوادی آملی. مجله حکمت اسراء، ش 21.
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم (1394). چارچوب‌های اقدام در میز سبک زندگی (ویراست پنجم).
رشاد، علی اکبر (1391). مدرسه فقاهت، درس خارج فلسفه فرهنگ، عنوان درس: نقدهای وارده بر تعریف مختار.
https://sath3.eshia.ir/feqh/archive/text/rashad/falsafeh_farhang/90/910317
زندی، محمد رضا (1393). تحقیقات مقدماتی در جرایم سایبری. تهران: جنگل.
طائب، مهدی (1392). فقه رسانه، قم: خبرگزاری رسا و تسنیم اندیشه.
طباطبایی، سید محمد (1401). بررسی مناط تقسیم ابواب و روش‌شناسی فقه فرهنگی در مناسبات با «فقه نظام» فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز، دوره 1، شماره 4، صص 33ـ56.
فعالی، محمدتقی (1396). مبانی سبک زندگی اسلامی. تهران: موسسه فرهنگی هنری دین و معنویت آل یاسین.
قانع، احمد علی (1398). گفتارهایی در فقه فرهنگ و ارتباطات (جلد 2) تهران: دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام).
کفشدار، احسان الله و جهانگیری، محسن (1400). فقه فضای مجازی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی،
موسویان، سید مرتضی (1396) ساماندهی محتوای فضای مجازی. تهران: نشر آمه قلم.
نهاوندی، علی (1399). فقه هنر و رسانه (1) قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (علیهم‌السلام).
نهاوندی، علی (1398). مجموعه گفتارهای فقه رسانه و ارتباطات. مشهد: آستان قدس رضوی.
نهاوندی، علی (1402). گفتگو با شبکه اجتهاد 26/5/1402