مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

شاخص‌های برنامه‌ریزی فرهنگی از منظر قرآن و احادیث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه علوم انتظامی، تهران، ایران(نویسندۀ مسئول).
2 مدرس، دانشگاه افسری و تربیت پلیس امام حسن مجتبی (علیه السلام)، تهران، ایران.
چکیده
فرهنگ که مجموعه‌ای از آداب‌ورسوم و ارزش‌های یک ملت و جامعه است، شالوده و اساس رفتار، گفتار و عملکرد انسان را در زندگی تشکیل می‌دهد. به همین جهت فرهنگ در جوامع و مکاتب گوناگون از جایگاه و اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار بوده و برای شکل‌گیری، تثبیت، اصلاح و بقای آن برنامه‌ریزی صورت می‌گیرد. دین اسلام نیز در ترویج فضایل و آداب‌ورسوم نیکو نقش مؤثری داشته و منشأ اخلاق و متولی تعریف رابطه انسان با خدا و جهان هستی و تصویر کننده مبدأ و مقصد آفرینش و روشن‌کننده مسیر حرکت انسان به‌سوی اهداف متعالی و کمال انسانی است که مجموع این امور، فرهنگ متعالی اسلام را تشکیل می‌دهد. این پژوهش با هدف تبیین مهم‌ترین شاخص‌های برنامه‌ریزی فرهنگی از منظر قرآن و احادیث نگاشته شده تا متولیان برنامه‌ریزی فرهنگی این شاخص‌ها را مدنظر قرار دهند. روش تحقیق از نوع کیفی بوده و روش پژوهش توصیفی تحلیلی است. شیوه گردآوری اطلاعات نیز به‌صورت کتابخانه‌ای و با استناد به کتاب‌ها، مقالات، پایان‌نامه‌ها، تفاسیر، آیات قرآن و روایات ائمه اطهار (علیهم السلام) انجام گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان داد برجسته‌ترین شاخص‌های برنامه‌ریزی فرهنگی از دیدگاه قرآن و احادیث، جذابیت و تنوع شیوه‌ها و برنامه‌ها، مرحله‌بندی، قاطعیت و عدم سازش در اصول، انتخاب مسئولان متعهد و متخصص، حذف امور بیهوده، صبر و استقامت، شرح صدر، خلاقیت، سلوک اخلاقی و رفتار اسلامی و نظارت و ارزشیابی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cultural Planning Indicators from the Perspective of the Qur'an and Hadith

نویسندگان English

Meysam Khodamoradi 1
Asadullah Pazkian 2
1 Assistant Professor, Department of Political Science, Police University, Tehran, Iran.
2 Lecturer at the Imam Hassan Mujtaba (PBUH) Police Officer Training and Education University, Tehran, Iran.
چکیده English

Culture, which encompasses the customs, traditions, and values of a nation and society, forms the foundation and essence of human behavior, speech, and actions in life. Therefore, culture holds exceptional importance in different societies and schools of thought, and planning is undertaken for its formation, stabilization, correction, and continuity. Islam has played a significant role in promoting virtues, good manners, and customs, serving as the source of ethics and defining the relationship between humans, God, and the universe. Islam also portrays the origin and purpose of creation, illuminating the path for humans towards lofty goals and the perfection of humanity. Together, these elements form the sublime culture of Islam. This research aims to explain the most important cultural planning indicators derived from the Qur'an and Hadith so that cultural planners can take these factors into consideration. The research method is qualitative, and the approach is descriptive-analytical. Data collection was carried out through library research, referring to books, articles, theses, exegeses, Qur'anic verses, and narrations from the Infallible Imams (peace be upon them). The findings revealed that the most prominent cultural planning indicators from the perspective of the Qur'an and Hadith include the attractiveness and diversity of methods and programs, phasing, decisiveness and unwavering principles, selecting committed and specialized officials, eliminating superfluous matters, patience and perseverance, open-mindedness, creativity, ethical conduct, Islamic behavior, and monitoring and evaluation.

کلیدواژه‌ها English

Culture
Planning
Cultural Planning
Qur'anic Verses
Hadiths
  1. قرآن کریم

    نهج البلاغه

    کتاب

    1. ابن العبری، جرج. (1992 م). تاریخ مختصرالدول (چ 3). انطون صالحانی الیسوعی (مترجم). بیروت: دارالشرق.
    2. ابن‌بابویه، محمد بن علی شیخ صدوق. (1398 ش). التوحید (هاشم حسینی، مترجم). قم، جامعه مدرسین.
    3. ابن‌بابویه، محمد بن علی شیخ صدوق. (1378 ش). عیون اخبارالرضا (مهدی لاجوردی، تصحیح). تهران، جهان.
    4. ابن حنبل، احمد بن محمد. (1416 ق). مسند (چ 3). بیروت: موسسه الرساله.
    5. ابن سعد، ابوعبدالله محمد بن سعد. (1405 ق). طبقات الکبری. بیروت: داربیروت.
    6. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی. (1404 ق). تحف العقول (علی اکبر غفاری، تصحیح). قم، جامعه مدرسین.
    7. ابن ندیم، محمد بن اسحاق. (بی‌تا). الفهرست. بیروت: دارالمعرفه.
    8. ابن هشام، ابو محمد عبدالملک بن هشام. (1403 ق). السیره النبویه. بیروت: دارالفکر.
    9. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1410 ق). غررالحکم (سیدمهدی رجایی، تصحیح). قم: دارالکتاب الاسلامی.
    10. جمیل، محمد بن فارس. (بی‌تا). داستان مهاجرت به حبشه. بیجا: بینا.
    11. حسن‌پور، محمد. (1386 ش). پژوهشی در حیطه فرهنگ عمومی. رشت: بلور.
    12. حویزی، عبدعلی بن جمعه. (بی‌تا). تفسیر نورالثقلین (هاشم رسولی محلاتی، تصحیح). قم: دارالکتب العلمیه.
    13. خطیب بغدادی، احمد بن علی. (بی‌تا). تاریخ بغداد (مصطفی عبدالقادر عطاء، مترجم). بیروت: دارالکتب العلمیه.
    14. دلشاد تهرانی، مصطفی. (1370 ش). سیره نبوی، دفتر دوم: سیره اجتماعی. تهران: وزارت ارشاد.
    15. دمیاطی، ابوبکر بن محمد. (1418 ق). اعانة الطالبین. بیروت: دارالفکر.
    16. دوانی، علی. (1361 ش). تاریخ اسلام؛ از آغاز تا هجرت. تهران: حقایق.
    17. رضایی، علی اکبر و فردرو، محسن. (1386 ش). آشنایی با اصول برنامه‌ریزی و برنامه‌ریزی فرهنگی. تهران: عباسی.
    18. رفاعی، احمدفرید. (1927 م). عصرالمأمون. بی‌جا: دارالکتب المصریه.
    19. زیدان، جرجی. (1372 ش). تاریخ تمدن اسلام (علی جواهرکلام، مترجم). تهران: امیرکبیر.
    20. سبحانی، جعفر. (1389 ش). تاریخ اسلام. قم: امام عصر.
    21. سیدقطب. (1408 ق). فی ضلال القرآن. بیروت: دارالشروق.
    22. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (بی‌تا). الملل و النحل (علی فاعور و امیرعلی مهنا، مترجم). بیروت: دارالمعرفه.
    23. صفی پور، عبدالرحیم بن عبدالکریم. (بی‌تا). منتهی الارب. بیجا: کتابخانه سنایی.
    24. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1374 ش). تفسیر المیزان (سیدمحمدباقر موسوی همدانی، مترجم). قم، جامعه مدرسین.
    25. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1362 ش). سنن النبی (محمدهادی فقهی، مترجم). تهران: کتابفروشی اسلامیه.
    26. طبرسی، احمد بن علی. (1403 ق). الاحتجاج (محمدباقر موسوی خرسان، مترجم). مشهد: مرتضی.
    27. طبرسی، حسن بن فضل. (1329 ق). مکارم الاخلاق. بیروت: موسسه اعلمی للمطبوعات.
    28. طبرسی، فضل بن حسن. (1405 ق). مجمع البیان. بیروت: دارالاضواء.
    29. طبری، محمد بن جریر. (1408 ق). تاریخ طبری. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    30. طریحی، فخرالدین بن محمد. (1414 ق). مجمع البحرین (تحقیق قسم الدراسات الاسلامیه). قم: موسسه بعثت.
    31. طه حسین. (بی‌تا). آیینه اسلام (محمدابراهیم آیتی، مترجم). تهران: شرکت سهامی انتشار.
    32. طوسی، محمد بن حسن. (1373 ش). رجال (جواد قیومی اصفهانی، تحقیق). قم، جامعه مدرسین.
    33. فسوی، یعقوب بن سفیان. (1410 ق). المعرفه و التاریخ. مدینه منوره: مکتبة الدار.
    34. فضل‌الله، محمدحسین. (1399 ق). اسلوب الدعوة فی القرآن الکریم. بیروت: دارالزهراء.
    35. فلیح حنوش، جعفر حسین. (2003 م). جعفربن ابیطالب. بغداد: مجمع جهانی اهل‌بیت (علیهم السلام).
    36. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. (1407 ق). قاموس المحیط (مکتب التحقیق التراث فی موسسه الرساله، تحقیق). بیروت: موسسه الرساله.
    37. قرائتی، محسن. (1383 ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
    38. قمی، عباس. (بی‌تا). سفینة البحار. قم: اسوه.
    39. کلینى، محمد بن یعقوب. (1407 ق). الکافی (على اکبر غفاری و محمد آخوندى، تحقیق). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    40. مجلسی، محمدباقر. (1403 ق). بحارالانوار. بیروت: موسسه الوفاء.
    41. مطهری، مرتضی. (1366 ش). سیری در سیره نبوی. تهران، صدرا.
    42. معین، محمد. (1381 ش). فرهنگ فارسی. تهران: سرایش.
    43. مکارم شیرازی، ناصر. (1377 ش). اخلاق در قرآن. قم: مدرسه امام علی بن ابیطالب (علیه السلام).
    44. مکارم شیرازی، ناصر. (1374 ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    45. نصر، سیدحسین. (1383 ش). تاریخ فلسفه اسلام. تهران: حکمت.
    46. نوبختی، حسن بن موسی. (1936 م). فرق الشیعه (سیدمحمدصادق آل بحرالعلوم، مترجم). نجف: مطبعه الحیدریه.
    47. هادی زنوز، بهروز. (1389 ش). بررسی نظام برنامه‌ریزی اقتصادی در ایران (دوره قبل از انقلاب اسلامی). تهران: دفتر مطالعات برنامه و بودجه مرکز پژوهش‌های مجلس.
    48. واقدی، محمد بن عمر. (بی‌تا). المغازی. بیروت: اعلمی.
    49. یعقوبی، احمد بن اسحاق. (بی‌تا). تاریخ یعقوبی. بیروت: دارصادر.

    مقاله

    1. ایوانز، گریم. (زمستان 1381). «برنامه‌ریزی فرهنگی مفهومی هنوز مبهم» (پرویز اجلالی، مترجم). فصلنامه فرهنگ عمومی، شماره 33.
    2. بهرامی، اردشیر. (تیر 1388). «آشنایی با اصول برنامه‌ریزی و برنامه‌ریزی فرهنگی». نشریه کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 16.
    3. چلبی، مسعود. (زمستان 1381). «برنامه‌ریزی فرهنگی عامل تغییر یا ثبات». فصلنامه فرهنگ عمومی، شماره 33.
    4. حجتی، محمدباقر و عباسی مقدم، مصطفی. (زمستان 1377). «برجسته‌ترین شیوه‌های تبلیغی رسول اکرم(صلی الله علیه و آله)». مدرس علوم انسانی، شماره 9.
    5. حسینی صفا، سید محسن و غیاثوند، زهرا. (1398). «ظرافت‌ها و عوامل تأثیرگذار تبلیغ دین در بستر فضای مجازی». Pure Life، سال 18، شماره 24.
    6. عبادی، محمدحسین و رضایی، محمدجواد. (بهار 1397). «آسیب‌شناسی جایگاه نظارت و ارزیابی در برنامه‌ریزی توسعه ایران». فصلنامه سیاست‌های راهبردی و کلان، شماره 21.
    7. فخار، نگین. (تابستان 1401). «ویژگی‌ها و روش‌های تبلیغ دین در فضای مجازی از منظر آیات و احادیث». نشریه مطالعات علوم اسلامی انسانی، شماره 30...
    8. فیروزی، نعمت الله و معین فر، عباس. (1394). «آسیب‌شناسی مدیریت فرهنگی از منظر قرآن کریم». پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره 107.
    9. محمدی اشتهاردی، محمد. (بهمن 1379). «ویژگی‌های عبادالرحمن: مبارزه شدید سلبی با بیهوده‌گرایی و ارزش وقت». پاسدار اسلام، شماره 230.