مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

بررسی چالش‌های فقهی حقوقی شرط وکالت زوجه در طلاق و راهکارهای آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه فقه و اصول، دانشگاه بین المللی جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران(نویسنده مسئول).
چکیده
وکالت مطلق زوجه در طلاق به دلیل مخالفت با کتاب و سنّت جایز نمی‌باشد، امّا در مورد وکالت مقیّد زوجه در طلاق، اکثریت فقهای شیعه قائل به جواز وکالت مقیّد زوجه در طلاق هستند. با توجّه به کافی بودن مغایرت اعتباری بین فاعل و قابل و عدم مخالفت توکیل مقیّد با کتاب و سنّت و روایاتی که بر جواز وکالت در طلاق عموماً و جواز وکالت مقیّد زوجه در آن خصوصاً دلالت دارند، حکم به جواز وکالت مقیّد زوجه در طلاق می‌شود، امّا وکالت مطلق دادن به زوجه در طلاق به خاطر مخالفت با کتاب و سنّت جایز نمی‌باشد. مرد می‌تواند هر وقت که بخواهد، زن خود را طلاق دهد، قانون مدنی، حقّ طلاق را صرفاً به شوهر داده و از «قوانین آمره» است، از حقوق مالى به شمار نمی‌رود تا شوهر بتواند آن را منتقل به زن کند؛ امّا او می‌تواند از طریق «توکیل مطلق» یا در موارد خاصی، از طرف خود به زن نیابت در طلاق بدهد؛ بنابراین، ازنظر فقه اسلامى و قانون مدنی ایران، زن به‌صورت طبیعى حقّ طلاق ندارد؛ امّا به شکل قراردادى، یعنى به‌صورت وکالت در شرط ضمن عقد مى‌تواند چنین اختیاری داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the Juridical and Legal Challenges of the Wife's Power of Attorney in Divorce and Its Solutions

نویسنده English

Mahdi Pourmohammadi
Assistant Professor. Department of Jurisprudence and Principles, University of Jamia al-Mustafa (PBUH) al-‘Alamiyeh, Qom, Iran. (Corresponding Author)
چکیده English

The unconditional power of attorney for the wife in divorce is not permissible due to its contradiction with the Qur'an and Sunnah. However, regarding the conditional power of attorney for the wife in divorce, the majority of Shia scholars believe that a conditional power of attorney for the wife in divorce is permissible. Given that the mere discrepancy between the agent (the husband) and the recipient (the wife) is sufficient, and considering that the conditional delegation does not conflict with the Qur'an and Sunnah, along with narrations indicating the general permissibility of power of attorney in divorce, and especially the conditional power of attorney for the wife in this regard, it is concluded that a conditional power of attorney for the wife in divorce is permissible. However, granting the wife an unconditional power of attorney in divorce is not permissible due to its contradiction with the Qur'an and Sunnah. The husband can divorce his wife whenever he wants. According to civil law, the right to divorce is exclusively granted to the husband, and it is considered a mandatory law, not a property right, so the husband cannot transfer this right to the wife. However, he can delegate the power of attorney to the wife through "unconditional delegation" or in certain cases, granting her the authority to act on his behalf in divorce. Therefore, according to Islamic jurisprudence and Iranian civil law, the wife naturally does not have the right to divorce, but contractually, i.e., through a power of attorney as a condition in the marriage contract, she can possess such authority.

کلیدواژه‌ها English

condition
power of attorney
wife
divorce
  1. قرآن مجید

    1. ابن اثیر جزری، مبارک بن محمّد. (1367 ش). النهایه، حمزة بن علی حسینی. (1417 ق). غنیة النزوع إلى علمی الأصول و الفروع. قم، ایران: مؤسّسۀ امام صادق (علیه السلام).
    2. ابن منظور، محمّد بن مکرم. (بی‌تا). لسان العرب(ج 10). بیروت: (چاپ سوم).
    3. امامی، سیّد حسن. (بدون تاریخ). حقوق مدنی (ج 4، 6 جلد). تهران، ایران: انتشارات اسلامیّه.
    4. انصاری دزفولی، مرتضی بن محمّد امین. (1415 ق). کتاب المکاسب (للشیخ الأنصاری، ط ـ الحدیثة) (ج 6، 6 جلد). قم، ایران: کنگرۀ جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
    5. ایروانی، علی بن عبدالحسین نجفی. (1406 ق). حاشیه المکاسب (للإیروانی) (ج 2، 2 جلد). تهران، ایران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    6. آخوند خراسانی. (1409 ق). کفایة الاصول. قم، ایران: مؤسسه آل بیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
    7. بجنوردی، سیّد حسن بن آقا بزرگ موسوی. (بی‌تا). الاجتهاد و التقلید (منتهى الأصول). قم، ایران: بصیرتی.
    8. بحرانى، محمّد سند. (1428 ق). فقه المصارف و النقود. قم، ایران: مکتبة فدک.
    9. بستانى، فواد افرام. (1375 ش). فرهنگ ابجدی. تهران: (چاپ دوم).
    10. حرّ عاملى، محمّد بن حسن.(1409 ق). تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة (ج 18، 30 جلد). قم، ایران: مؤسسه آل بیت (علیهم السلام) (چاپ اول).
    11. خمینی، سید روح‌الله موسوی (امام خمینی). (1422). تحریر الوسیله (کتاب البیع، ج 1، 2 جلد). قم، ایران: مؤسسۀ مطبوعات دار العلم.
    12. خوئی، سید ابو القاسم موسوی. (1418 ق). مستند عروه الوثقی (ج 4). قم، ایران: مؤسّسۀ إحیاء آثار الإمام الخوئی (رحمه الله).
    13. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (بی‌تا). مفردات ألفاظ القرآن (ج 1). بیروت: (چاپ اول).
    14. زبیدی، مرتضی، محمد بن محمد. (بی‌تا). تاج العروس (ج 13). بیروت: (چاپ اول).
    15. شهید اول، محمد بن مکی. (1376 ش). اللمعه الدمشقیة. قم، ایران: مؤسسه آل بیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
    16. شهید ثانی، زین‌الدین بن نورالدین علی بن احمد بن محمد بن علی بن جمال الدین. (1382ش). الروضة البهیة (ج 2، ص 221). تهران، ایران: دارالتفیر.
    17. ــــــــــ . (1423 ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام: الفهارس العامة(محقق حلی) (ج9). قم، ایران: مؤسسه المعارف الاسلامیه. (دوره بنیاد معارف اسلامی 47).
    18. طاهری، حبیب الله. (1418 ق). حقوق مدنی (ج 3، 5 جلد). قم، ایران: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیّۀ قم.
    19. طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم. (1421 ق). حاشیة المکاسب (للیزدی) (ج 2، 2 جلد). قم، ایران: مؤسسۀ اسمایلیان.
    20. طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن. (1390 ق). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار (ج 3، 4 جلد). تهران، ایران: دار الکتب الاسلامیة.
    21. ــــــــــ . (1407 ق). الخلاف (ج 4، 6 جلد). قم، ایران: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیّۀ قم.
    22. طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن. (1407 ق). تهذیب الأحکام (ج 7 و 8، 10 جلد). تهران، ایران: دار الکتب الاسلامیة.
    23. علّامه حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی. (1413 ق). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة (ج 7، 9 جلد). قم، ایران: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیّۀ قم.
    24. قمّی، صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (1413 ق). من لا یحضره الفقیه (ج 3، 4 جلد). قم، ایران: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیّۀ قم.
    25. کاتوزیان، ناصر. (1376 ش). حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها (جلد 1). تهران، ایران: یلدا.
    26. کلینی، ابو جعفر محمد بن یعقوب. (1407 ق). الکافی (ج 6، 8 جلد). تهران، ایران: دار الکتب الإسلامیّة.
    27. گلپایگانی، لطف الله صافی. (1417 ق). جامع الأحکام (ج 2، 2 جلد). قم، ایران: انتشارات حضرت معصومه (علیها السلام).
    28. گیلانی، فومنی، محمد تقی بهجت. (1428 ق). استفتاءات (ج 4، 4 جلد). قم، ایران: دفتر حضرت آیت الله بهجت.
    29. لنکرانی، محمد فاضل موحّدی. (1425 ق). تفصیل الشریعة ـ المضاربة، الشرکة، المزارعة، المساقاة، الدین و… [در یک جلد]. قم، ایران: مرکز فقه ائمه اطهار (علیهم السلام).
    30. لوئیس معلوف. (1362 ش). المنجد. تهران، ایران: انتشارات اسماعیلیان.
    31. محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن. (1408 ق). شرائع الاسلام فی الحلال و الحرام (ج 2). قم، ایران: مؤسّسۀ اسماعیلیان.
    32. محقّق داماد یزدی، سید مصطفی. (1402). بررسی فقهی حقوق خانواده ـ نکاح و انحلال آن [در یک جلد]. تهران، ایران: (چاپ بیست و یکم).
    33. مظفر، محمدرضا. (1412 ق). أصول الفقه (ج 1). قم، ایران: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیّۀ قم.
    34. مغنیه، محمد جواد. (1421 ق). فقه الإمام الصادق (علیه السلام) (6 جلد). قم، ایران: مؤسسۀ انصاریان.
    35. موسوی تبریزی، آیت‌الله سید محمد. (1429 ق). الفقه و متعلقات آن. بیروت، لبنان: دار المعرفه.
    36. مهرپور، حسین. (1379 ش). مباحثی از حقوق زن از منظر حقوق داخلی، مبانی فقهی و موازین بین‌المللی. تهران، ایران: انتشارات اطلاعات.
    37. نائینی، میرزای محمد حسین غروی. (1373 هیۀ قم.
    38. نوری، محدّث، میرزا حسین. (1408 ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل (ج 15، 18 جلد). بیروت، لبنان: مؤسسۀ آل البیت (علیهم السلام).