مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

تکلیف به یاری‌‏رسانی به اشخاص آسیب‌دیده و محروم در فقه اسلامی و حقوق کامن‌لا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
نویسنده مسئول، دانشجوی دکتری، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، قم، ایران
چکیده
روزانه حوادث‌ طبیعی چون سیل و زلزله و انسانی چون تصادف‌‌های وسایل نقلیه و اثرات ناگوار و ناگهانی بیماری‏‌های مختلف، رخ می‌دهد. دولت‌ها برای مقابله با آثار سوء اتفاق‌ها و بیماری‌ها تدابیر بسیاری اندیشیده‌اند؛ اما مسئله این است که همیشه نهادهای امدادرسانی و درمانی، نمی‌توانند به‌موقع، به مصدومان سوانح و یا بیماران یاری‌ رسانند و حتی در مواردی تعداد امدادگران و کادر پزشکی کفاف رسیدگی را نمی‌دهد. در چنین شرایطی توجه به صحنه سانحه و بروز اثرات بیماری، خالی از فایده نیست، چرا‌که به‌طور مثال در صحنه‌ی تصادف‌ها، علاوه بر افرادی که مصدوم شده‌اند، افراد دیگری پیدا می‌شوند که در تصادف نبوده‌اند و یا اگر بوده‌اند، جان سالم به دربرده‌اند و قادرند به‌سرعت درصحنه سوانح به یاری هم‌نوعان مصدوم بشتابند. این یاری‌رسانی زودهنگام در بسیاری موارد موجب نجات جان افراد می‌شود، درحالی‌که اگر یاری‏‌رسان بالقوه، وقت را در انتظار رسیدن نیروهای پزشکی و امدادرسانی تلف می‌کرد، به‌هیچ‌وجه آن فرد جان سالم به درنمی‌برد. سیاست اتخاذی نظام حقوقی کامن‌لا درزمینه‌ی یاری‌رسانی، در قالب نهادی تحت عنوان یاری‌رسان نوع‌دوست قرار گرفته است و شباهت انکارناپذیری با سیاست اتخاذی فقه اسلامی در این خصوص دارد، آنجا که در فقه اسلامی دستاویز حمایت از چنین افراد هم‌نوع‌دوستی، قاعده‌ی احسان است که اتفاقاً همانند قاعده‌ی کامن‌لایی یاری‌رسان نوع‌دوست، در جهت حمایت این افراد و نه اجبار، مورداستفاده قرار می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Obligation to Assist Injured and Deprived Individuals in Islamic Jurisprudence and Common Law

نویسنده English

Mohammad Javad Malka Ashtiani
Corresponding Author, phd Student of Fiqh and Fundamentals of Islamic Law, Islamic Azad University, Qom Branch, Qom, Iran
چکیده English

Natural disasters such as floods and earthquakes, along with human-made incidents like vehicle accidents and the sudden adverse effects of various illnesses, occur daily. Governments have formulated numerous measures to address the negative impacts of such events and diseases; however, the challenge remains that humanitarian and medical organizations cannot always provide timely assistance to victims of disasters or patients. In some cases, the number of rescuers and medical personnel is insufficient to handle the situation. In such circumstances, paying attention to the scene of the accident and the emergence of illness effects is not without benefit. For example, at accident scenes, in addition to those who are injured, there may be others who were not involved in the accident or who, if they were, have emerged unharmed and are capable of quickly assisting their injured fellow humans. This early assistance often saves lives; whereas, if the potential helper were to waste time waiting for medical teams and rescue services, the injured individual might not survive. The legal framework of common law concerning assistance is encapsulated in an institution known as “the Good Samaritan, ” which bears undeniable similarities to the approach taken in Islamic jurisprudence regarding this matter. In Islamic jurisprudence, the basis for supporting such individuals is the principle of “ehsan” (benevolence), which, similar to the common law principle of the Good Samaritan, is applied in the interest of supporting these individuals rather than through coercion.

کلیدواژه‌ها English

Obligation
Principle of Ehsan
Assistance
Injured Individuals
Pure Omission
  1. قرآن کریم.

    نهج‌البلاغه.

    1. آندره کنت، اسپونویل .(1385). رساله‌ای کوچک در باب فضیلت‌های بزرگ. ترجمه‌ی مرتضی کلانتریان، چاپ دوم.
    2. اسدی، علی .(1389). سیمای مِهر؛ مفهوم شناسی و مصادیق احسان در قرآن. معرفت اخلاقی. سال اول، شماره چهارم، صفحه 95 ـ 114.
    3. بادینی، حسن .(1384). فلسفه‌ی مسئولیت مدنی. تهران، شرکت سهامی انتشار.
    4. بهنسی، احمد. (1982م). الجرایم فی الفقه الاسلامی. بیروت: دارالشروق.
    5. جبعی عاملی(شهید ثانی)، زین الدین بن علی. (1410). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیه، چاپ اول. قم: کلانتر.
    6. جعفری تبار، حسن، از آستین طبیبان .(1377). قولی در مسئولیت مدنی پزشکان. مجله‌ی دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، شماره‌ی 41.
    7. حر عاملی، محمد بن حسن .(1409)، وسائل الشیعة، 30 جلد، قم، مؤسسه آل البیت (علیهم السلام).
    8. حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی.(1420)، تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة، 6 جلد، قم، مؤسسه امام صادق(علیه السلام).
    9. دیلمی، احمد .(1389). حسن نیت در مسئولیت مدنی. چاپ اول، نشر میزان، قم.
    10. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم.(1422)، تکملة العروة الوثقی، قم، دارالصفه.
    11. طوسی، محمد بن حسن .(1407)‍، تهذیب الأحکام، 10 جلد، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم.
    12. علی سعدی، حسین .(1390). تحلیل مسئولیت پزشک در قبال خسارات غیرعمدی در پرتو قاعده احسان. فصلنامه فقه پزشکی، سال سوم، شماره 7و8.
    13. غفاری فارسانی، بهنام.(1388). مسئولیت مدنی ناشی از ترک نجات جان دیگری. چاپ اول. تهران: نشر میزان.
    14. کاتوزیان، ناصر.(1393). ضمان قهری _ مسئولیت مدنی. تهران، چاپ اول، انتشارات دهخدا.
    15. کارگر، غلامرضا.(1390). قاعده‌ی احسان در مسئولیت مدنی. چاپ دوم. تهران: نشر گل.
    16. مجلسی، محمدباقر.(1403). بحارالانوار، مصحح علی اکبرغفاری، نشر دار إحیاء التراث العربی _ بیروت _ لبنان.
    17. مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    18. موسوی بجنوردی، سید حسن .(1419). القواعد الفقهیه، قم، نشر هادی.