مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

مطالعات فقه و حقوق فرهنگی

واکاوی حکم فقهی فرزندآوری در مواجهه با تحولات فرهنگی و اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
نویسنده مسئول، دانش‌آموخته سطح چهار(معادل دکتری) حوزه علمیه قم، قم، ایران.
چکیده
نقش تحولات فرهنگی و اجتماعی در حکم فرزندآوری، یکی از مسائل مهم عصر کنونی است. کاهش جمعیت جوامع انسانی از زمان‏‌های دور تا زمان کنونی، از عمده نگرانی‏‌های مهم سیاست‏‌گذاران خانواده و جمعیت بوده است. امروزه با ورود انسان‏‌ها به زندگی مدرن و آشنایی آن‏‌ها با فرهنگ جهان غرب، مسئله فرزندآوری و داشتن اولاد مورد بی‏‌مهری و بی‏‌توجهی بسیاری از خانواده‌‏های اسلامی قرار گرفته است؛ به‏‌طوری که بسیاری از ظواهر زندگی غربی که مخالف و مغایر با آموزه‌‏های فقهی بوده، به زندگی مسلمین راه یافته و در نتیجه، خانواده‏‌های امروزی مسلمانان را در مسئله فرزندآوری با تردید مواجه کرده است؛ از‌ این‏‌رو، برای تبیین حکم فرزندآوری و توجه بیشتر به آن، که مهم‌‏ترین کارکرد خانواده است، لازم است زمینۀ تحلیل درست و تصمیم صحیح در فرزندآوری برای همگان فراهم گردد. بنابراین، هدف مقاله حاضر با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و رویکرد انتقادی، درصدد تحلیل نقش تحولات فرهنگی و اجتماعی در حکم فرزندآوری است. طبق نتایج تحقیق، در بعضی از آیات قرآن کریم و روایات متعدد از حضرات معصومین(ع)، تشویق و ترغیب فراوانی بر ازدواج و فرزندآوری و تشکیل خانواده شده است. از مهم‏‌ترین اهداف ازدواج و تشکیل خانواده در بیشتر موارد، فرزندآوری است که جمع‏‌بندی ادله قرآنی و روایی استحبابی بودن فرزندآوری به عنوان حکم اوّلیه است. با توجه به تأثیر زمان و مکان و اقتضائات آن‏ها به عنوان حکم ثانویه، از دیگر نتایج پژوهش، وجوب حکم فرزندآوری است، که فرآیند آن طبق شرایط خاصی ‏از سوی حاکم شرع شکل می‏‌گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the jurisprudential ruling on having children in the face of cultural and social changes

نویسنده English

Seyyed Bagher Sadeghi Zaranji
Corresponding Author, PhD of Qom Seminary (hawza). Qom. Iran.
چکیده English

The role of cultural and social changes in the ruling on childbearing is one of the important issues of the contemporary era. The decline in the population of human societies from ancient times to the present has been a significant concern for family and population policymakers. Today, with the entry of individuals into modern life and their familiarity with Western culture, the issue of childbearing and having children has been neglected by many Islamic families. Many aspects of Western lifestyles, which contradict religious teachings, have infiltrated the lives of Muslims, leading modern Muslim families to hesitate over the issue of childbearing.
Therefore, to clarify the ruling on childbearing and to pay more attention to it— which is the primary function of the family— it is essential to create a proper analytical background and make informed decisions in this regard. The aim of this article is to analyze the role of cultural and social transformations in the ruling on childbearing using descriptive and analytical methods with a critical approach. According to the findings of the research, there is considerable encouragement and promotion for marriage and childbearing in several verses of the Quran and numerous traditions from the Imams (A). Childbearing is regarded as one of the most important objectives of marriage and family formation, and the summary of Quranic and narrational evidence demonstrates its recommended nature as a primary ruling. Given the influence of time and place as secondary rulings, the necessity of the ruling on childbearing also exists, which is shaped under specific conditions by the religious authority

کلیدواژه‌ها English

Births
Family
Population
Childbearing
Cultural and Social Changes
  1. امام خمینی، سید روح ا...(1423ق).صحیفه نور، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  2. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، مورخ: 19/9/1392.
  3. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار کارگزاران نظام، مورخ: 3/5/1391.
  4. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار نمایندگان مجلس شوراى اسلامى، مورخ، 4/3/1393ش.
  5. ثمنی، لیلا، فتاحی، سید محسن، شاکری، طوبی.(1397). بررسی تطبیقی حکم فرزندآوری در فقه عامه و امامیه با رویکردی بر مقاصد شریعت. پژوهشنامه مذاهب اسلامی5(9), 181_200.
  6. حسینی تهرانی، سید محمد حسین.(1387)، رساله نکاحیه، مشهد مقدس، موسسه و ترجمه و نشر علوم و معارف اسلامی، اول، تهران.
  7. راغب اصفهانی، حسین بن محمد .(1423ق). المفردات فی غریب القرآن، اول، ذوی القربا، قم.
  8. رخشانی، زهرا و گنجی، رضا و کیانی، محمد.(1402). بررسی عوامل موثر بر تمایل به فرزندآوری در زوجین ایرانی،تهران، نهمین همایش دانشجویی بررسی فرهنگ سلامت از منظر قرآن و حدیث .
  9. رهنما، نسرین، امیدی‏‌فرد، عبدالله.(1394). مبانی فقهی الزام به فرزندآوری، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره 11، شماره 3 شماره پیاپی 3، صص 649-670.
  10. ساروخانی، باقر.(1393). مقدمه‌‏ای بر جامعه شناسی خانواده، تهران، انتشارات سروش.
  11. سلطان‏محمدی، حسین، سلطان‌‏محمدی، فاطمه.(1400). بررسی مبانی فقهی ناظر بر فرزندآوری و تکثیر موالید در فقه شیعه، فصلنامه علمی _ پژوهشی حکومت اسلامی 26(4)، 97_126.
  12. شیخ کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق.(1407ق). الکافی، محقق/ مصحح: غفارى، على اکبر، آخوندى، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم.
  13. صدر، سید کاظم.(1375). اقتصاد صدر اسلام، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی،
  14. عراقیان مجرد، فرشته، خانی، صغری، یعقوبی، طاهره، حسنی‏ مقدم، صدیقه، جویباری لیلا.(1398). تبیین عوامل موثر بر فرزندآوری در ایران: یک مطالعه متاسنتز. مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، 33 (2):291_302
  15. قراملکی، علی مظهر، مرتاضی، احمد، و امیرپور، حیدر.(1388). مشروعیت الزام به فرزندآوری در فقه امامیه. مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی (مقالات و بررسی‌ها)، 42(1)، 125
  16. مکارم شیرازى، ناصر.(1421ق). احکام النساء، مدرسه امیرالمومنین (ع)، اول، قم.
  17. موسوی، سید حسن.(1397). وجوب فرزندآوری از دریچه فقه، انتشار پژوهه‏های فقهی تا اجتهاد، 2 (3)، 135_101.
  18. وطنی، زهرا.(1402). حقّ فرزندآوری زوجین از دیدگاه فقها با تأکید بر آرای امام خمینی، پژوهشنامه متین، 25(100)، 176_145.